Ο Ν. 5322/2026 θεσπίζει νέο πλαίσιο για το Πρόγραμμα «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία».
Ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις για τους ωφελούμενους, πώς γίνεται η αξιολόγηση, τι ισχύει για τα εισοδηματικά κριτήρια, πώς επιλέγεται ο Προσωπικός Βοηθός και ποιες διατάξεις αφορούν όσους συμμετείχαν στο προηγούμενο πιλοτικό πρόγραμμα.
Ο Προσωπικός Βοηθός για άτομα με αναπηρία διέπεται πλέον από νέο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνεται στον Ν. 5322/2026 (ΦΕΚ Α΄ 117/24.07.2026).
Το Μέρος Α΄ του νόμου αφορά ειδικά το Πρόγραμμα «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία» και περιλαμβάνει διατάξεις για την προσωπική βοήθεια, τους ωφελούμενους, τους Προσωπικούς Βοηθούς, τη μεταξύ τους σχέση, το πληροφοριακό σύστημα, τις εξουσιοδοτικές διατάξεις και τη μετάβαση από το προηγούμενο πιλοτικό πρόγραμμα.
Ο φορέας υλοποίησης του προγράμματος είναι ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ).
Τι προβλέπει ο νόμος για την προσωπική βοήθεια
Η προσωπική βοήθεια ορίζεται στον Ν. 5322/2026 ως εξατομικευμένη υποστήριξη του ατόμου με αναπηρία από Προσωπικό Βοηθό της επιλογής του ή του νόμιμου εκπροσώπου του.
Η υπηρεσία οργανώνεται και ελέγχεται από τον χρήστη και παρέχεται με βάση τις προσωπικές ανάγκες, τις συνθήκες ζωής, τις ατομικές επιλογές και τα ενδιαφέροντά του. Σκοπός, σύμφωνα με τον νόμο, είναι η ενίσχυση της ανεξάρτητης διαβίωσης και η συμπερίληψη στην κοινωνία.
Η προσωπική βοήθεια μπορεί να διευκολύνει, μεταξύ άλλων:
- δραστηριότητες καθημερινής ζωής και ατομικής φροντίδας,
- προετοιμασία γευμάτων και σίτιση,
- ένδυση και προσωπική υγιεινή,
- μετακίνηση,
- οικιακή βοήθεια,
- εργασία,
- εκπαίδευση, σπουδές και κατάρτιση,
- δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου,
- πολιτισμό και αθλητισμό,
- πολιτική και θρησκευτική ζωή,
- πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, αποκατάστασης και δημόσιας διοίκησης,
- συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.
Στον τομέα της εργασίας και της εκπαίδευσης, ο Προσωπικός Βοηθός δεν υποκαθιστά τον ωφελούμενο στις υποχρεώσεις του, ούτε τις υποχρεώσεις του εργοδότη ή του εκπαιδευτικού φορέα σχετικά με την προσβασιμότητα και τις εύλογες προσαρμογές.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τους ωφελούμενους
Σύμφωνα με το άρθρο 5 του Ν. 5322/2026, οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να πληρούν σωρευτικά τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις κατά την υποβολή της αίτησης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- πιστοποίηση αναπηρίας από το ΚΕΠΑ με ισχύ εφ’ όρου ζωής,
- ή αντίστοιχη πιστοποίηση των Υγειονομικών Επιτροπών των κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος,
- κινητική, νοητική, αναπτυξιακή, αισθητηριακή ή ψυχική αναπηρία,
- ποσοστό τουλάχιστον 67% στην κύρια πάθηση,
- ηλικία τουλάχιστον 16 ετών και έως 67 ετών,
- νόμιμη και μόνιμη διαμονή στην Ελλάδα,
- φορολογική κατοικία στην Ελλάδα,
- πλήρωση συγκεκριμένων εισοδηματικών κριτηρίων,
- διαβίωση σε κατοικία.
Ο νόμος προβλέπει εξαίρεση από το ανώτατο ηλικιακό όριο των 67 ετών για συγκεκριμένη κατηγορία δικαιούχων του επιδόματος κίνησης του ΟΠΕΚΑ. Στην περίπτωση αυτή, η ηλικία μπορεί να φτάνει έως τα 75 έτη, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη σχετική διάταξη.
Το ποσοστό αναπηρίας δεν αποτελεί μόνο του κριτήριο ένταξης
Το άρθρο 5 προβλέπει ότι το ποσοστό τουλάχιστον 67% στην κύρια πάθηση αποτελεί προϋπόθεση επιλεξιμότητας.
Μετά τον έλεγχο των προϋποθέσεων, οι επιλέξιμοι αιτούντες κατατάσσονται με βάση μοριοδότηση που προκύπτει από κοινωνικά, εισοδηματικά και αναπηρικά κριτήρια.
Στη συνέχεια, οι επιλέξιμοι ωφελούμενοι αξιολογούνται, κατά σειρά κατάταξης και μέχρι την εξάντληση του διαθέσιμου προϋπολογισμού, από ειδικές τριμελείς επιτροπές αξιολόγησης διεπιστημονικού χαρακτήρα.
Οι επιτροπές κατατάσσουν τους αξιολογούμενους ως προς την ανάγκη τους για προσωπική βοήθεια, λαμβάνοντας υπόψη:
- ιατρικά κριτήρια,
- λειτουργικά κριτήρια,
- εξατομικευμένες ανάγκες,
- συνθήκες ζωής.
Επομένως, η ύπαρξη ποσοστού 67% ή μεγαλύτερου δεν προβλέπεται στον νόμο ως αυτοτελής διαδικασία αυτόματης χορήγησης υπηρεσίας.
Ποιοι συμμετέχουν στις επιτροπές αξιολόγησης
Οι ειδικές επιτροπές αξιολόγησης είναι τριμελείς και έχουν διεπιστημονικό χαρακτήρα.
Ο νόμος προβλέπει ως ειδικότητες αξιολογητών:
- κοινωνικούς λειτουργούς,
- εργοθεραπευτές,
- ψυχολόγους,
- φυσικοθεραπευτές,
- λογοθεραπευτές.
Τα μέλη των επιτροπών πρέπει να έχουν ολοκληρώσει το επιμορφωτικό πρόγραμμα που παρέχει ο ΟΠΕΚΑ.
Παράλληλα, προβλέπονται κωλύματα που αποσκοπούν στην αποτροπή σχέσεων οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την αμερόληπτη κρίση των αξιολογητών.
Τι ισχύει για το εισοδηματικό κριτήριο
Ο Ν. 5322/2026 προβλέπει ότι οι ωφελούμενοι πρέπει να πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια.
Ωστόσο, το άρθρο 5 δεν καθορίζει συγκεκριμένο χρηματικό όριο εισοδήματος.
Το άρθρο 9 προβλέπει ότι με κοινή υπουργική απόφαση θα καθοριστούν τα εισοδηματικά, κοινωνικά και αναπηρικά κριτήρια συμμετοχής, καθώς και οι περιπτώσεις αποκλεισμού από το πρόγραμμα.
Με την ίδια κανονιστική διαδικασία προβλέπεται να καθοριστούν τα κοινωνικά, οικονομικά, λειτουργικά και αναπηρικά κριτήρια μοριοδότησης, ο τρόπος υπολογισμού τους, οι συντελεστές βαρύτητας και οι κανόνες κατάταξης.
Ως εκ τούτου, το εισοδηματικό όριο των 60.000 ευρώ, το οποίο αφορούσε το προηγούμενο πιλοτικό πρόγραμμα, δεν αποτελεί ποσό που ο Ν. 5322/2026 ορίζει ως εισοδηματικό όριο του νέου πλαισίου.
Πώς καθορίζεται η ανάγκη για προσωπική βοήθεια
Μετά τη διαδικασία κατάταξης, οι επιλέξιμοι αιτούντες αξιολογούνται ως προς την ανάγκη τους για προσωπική βοήθεια.
Ο νόμος προβλέπει ότι, με βάση την κατάταξη της ειδικής επιτροπής, αναγνωρίζεται στον ωφελούμενο, με απόφαση του αρμόδιου οργάνου του ΟΠΕΚΑ, συγκεκριμένο ποσό ανά μήνα για τη λήψη υπηρεσιών προσωπικής βοήθειας.
Το άρθρο 9 παραπέμπει στην έκδοση κοινής υπουργικής απόφασης για τον καθορισμό:
- των κατηγοριών αναγκών προσωπικής βοήθειας,
- των επιπέδων υποστήριξης,
- του τρόπου κατάταξης των ωφελούμενων,
- των κριτηρίων διαφοροποίησης των παροχών,
- της μεθοδολογίας αξιολόγησης,
- των εργαλείων λειτουργικής αποτίμησης.
Ποιοι δεν εντάσσονται σύμφωνα με τη διαδικασία αξιολόγησης
Το άρθρο 5 προβλέπει ότι οι αιτήσεις ατόμων που βρίσκονται σε κωματώδη κατάσταση, δεν έχουν επικοινωνία με το περιβάλλον ή χρήζουν κυρίως νοσηλευτικής ή επαγγελματικής φροντίδας απορρίπτονται από την ειδική επιτροπή αξιολόγησης.
Η συγκεκριμένη διάταξη αφορά τη διαδικασία αξιολόγησης στο πλαίσιο του Προγράμματος Προσωπικού Βοηθού.
Πώς επιλέγεται ο Προσωπικός Βοηθός
Ο ωφελούμενος επιλέγει έναν ή περισσότερους Προσωπικούς Βοηθούς από το Μητρώο Προσωπικών Βοηθών.
Η επιλογή γίνεται μέσα σε έξι μήνες από την έναρξη ισχύος της απόφασης με την οποία αναγνωρίζεται το ποσό της προσωπικής βοήθειας.
Η προσωπική βοήθεια μπορεί να παρέχεται:
- σε ωριαία βάση ή
- σε καθεστώς συνοίκησης.
Η επιλογή του Προσωπικού Βοηθού δηλώνεται στο πληροφοριακό σύστημα του προγράμματος και αναρτάται προτυποποιημένο συμφωνητικό, το οποίο συνυπογράφεται από τον ωφελούμενο και τον Προσωπικό Βοηθό.
Οι ημέρες και οι ώρες απασχόλησης δηλώνονται επίσης στο πληροφοριακό σύστημα.
Ποιοι μπορούν να είναι Προσωπικοί Βοηθοί
Ο Ν. 5322/2026 προβλέπει ειδικό πλαίσιο για τους Προσωπικούς Βοηθούς και τη λειτουργία του Μητρώου Προσωπικών Βοηθών.
Το άρθρο 6 προβλέπει, μεταξύ άλλων, διαδικασίες επιλογής, εκπαίδευσης, πιστοποίησης, εγγραφής, επανελέγχου και διαγραφής από το Μητρώο.
Το άρθρο 9 παραπέμπει σε κοινή υπουργική απόφαση για την εξειδίκευση των προσόντων, των κωλυμάτων, των διαδικασιών επιλογής και εκπαίδευσης, καθώς και των όρων εγγραφής και λειτουργίας του Μητρώου Προσωπικών Βοηθών.
Πώς καταβάλλεται η αποζημίωση
Το πρόγραμμα καλύπτει τις δαπάνες αποζημίωσης των Προσωπικών Βοηθών, καθώς και την οικονομική ενίσχυση των ωφελούμενων σε καθεστώς συνοίκησης.
Το άρθρο 7 προβλέπει ότι η αποζημίωση του Προσωπικού Βοηθού μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την κατάταξη του ωφελούμενου.
Το ακριβές ύψος των αποζημιώσεων περιλαμβάνεται στα ζητήματα που το άρθρο 9 παραπέμπει σε κοινή υπουργική απόφαση.
Συνεπώς, τα ποσά που ίσχυαν στο προηγούμενο πιλοτικό πρόγραμμα δεν αποτελούν αυτομάτως τα ποσά του νέου μόνιμου πλαισίου.
Η συμμετοχή στον Προσωπικό Βοηθό και τα αναπηρικά επιδόματα
Το άρθρο 5 του Ν. 5322/2026 προβλέπει ρητά ότι η συμμετοχή στο Πρόγραμμα Προσωπικού Βοηθού δεν στερεί τον ωφελούμενο από:
- προνοιακές παροχές σε χρήμα του ΟΠΕΚΑ,
- οικονομικές και εισοδηματικές ενισχύσεις,
- κοινωνικές υπηρεσίες για τη στήριξη ατόμων με αναπηρία,
- συντάξεις,
- προσαυξήσεις συντάξεων,
- λοιπές παροχές αναπηρίας από φορείς κύριας ασφάλισης ή άλλους φορείς του δημόσιου τομέα.
Η διάταξη αφορά τη συνύπαρξη της συμμετοχής στο Πρόγραμμα Προσωπικού Βοηθού με τις συγκεκριμένες παροχές.
Τι προβλέπεται για όσους συμμετείχαν στο πιλοτικό πρόγραμμα
Ο Ν. 5322/2026 περιλαμβάνει μεταβατικές και τελικές διατάξεις για τους ωφελούμενους του πιλοτικού προγράμματος.
Οι ωφελούμενοι του πιλοτικού προγράμματος του άρθρου 36 του Ν. 4837/2021 καθίστανται από 1 Ιουλίου 2026 αυτοδίκαια ωφελούμενοι του νέου Προγράμματος Προσωπικού Βοηθού, εφόσον μέχρι τη λήξη του πιλοτικού προγράμματος είχαν λάβει εγκεκριμένες υπηρεσίες προσωπικής βοήθειας για τουλάχιστον 60 ημέρες. Οι ημέρες δεν απαιτείται να είναι συνεχόμενες.
Για όσους είχαν ενεργό συμφωνητικό με τουλάχιστον έναν Προσωπικό Βοηθό κατά τη λήξη του πιλοτικού προγράμματος, αλλά δεν πληρούσαν την προϋπόθεση των 60 ημερών, προβλέπεται αυτοδίκαιη ένταξη στο νέο πρόγραμμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Μέχρι την έναρξη ισχύος της απόφασης που προβλέπεται στο άρθρο 9, οι συγκεκριμένοι ωφελούμενοι εξακολουθούν να λαμβάνουν υπηρεσίες σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο βάσει του οποίου είχαν ενταχθεί στο πιλοτικό πρόγραμμα.
Τι παραμένει προς εξειδίκευση
Ο Ν. 5322/2026 δεν περιλαμβάνει όλες τις επιμέρους διαδικασίες εφαρμογής του προγράμματος.
Το άρθρο 9 προβλέπει την έκδοση κοινής υπουργικής απόφασης για ζητήματα όπως:
- οι ειδικότερες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας,
- τα εισοδηματικά, κοινωνικά και αναπηρικά κριτήρια,
- οι περιπτώσεις αποκλεισμού,
- η μοριοδότηση,
- οι κανόνες κατάταξης,
- η διαδικασία και η μεθοδολογία αξιολόγησης,
- τα εργαλεία λειτουργικής αξιολόγησης,
- οι κατηγορίες αναγκών και τα επίπεδα υποστήριξης,
- οι διαδικασίες επιλογής, εκπαίδευσης και πιστοποίησης των Προσωπικών Βοηθών,
- η λειτουργία του Μητρώου Προσωπικών Βοηθών,
- τα ποσά οικονομικής ενίσχυσης και οι αποζημιώσεις,
- οι διαδικασίες ελέγχου,
- οι ενστάσεις και τα αιτήματα επανεξέτασης,
- οι όροι ανάκλησης ή τροποποίησης αποφάσεων ένταξης και παροχών.
Επομένως, τα παραπάνω στοιχεία δεν μπορούν να θεωρούνται οριστικοποιημένα μόνο από το κείμενο του Ν. 5322/2026. Η εφαρμογή τους εξαρτάται από τις προβλεπόμενες κανονιστικές πράξεις.
Τι ισχύει για το παλαιό όριο των 60.000 ευρώ
Το ποσό των 60.000 ευρώ συνδέεται με το προηγούμενο πιλοτικό πρόγραμμα.
Στην παλαιότερη διαδικασία προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, ηλικιακό όριο 16 έως 65 ετών και ατομικό εισόδημα έως 60.000 ευρώ.
Το νέο άρθρο 5 του Ν. 5322/2026 δεν επαναλαμβάνει το συγκεκριμένο ποσό. Προβλέπει ότι οι ωφελούμενοι πρέπει να πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια, τα οποία εξειδικεύονται με την κανονιστική πράξη του άρθρου 9.
Ως εκ τούτου, το ποσό των 60.000 ευρώ δεν παρουσιάζεται ως ισχύον εισοδηματικό όριο του νέου προγράμματος.
Τι προβλέπει συνολικά το νέο πλαίσιο
Με τον Ν. 5322/2026 θεσπίζεται το νέο νομοθετικό πλαίσιο για το Πρόγραμμα «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία».
Το πλαίσιο περιλαμβάνει:
- τον ορισμό και το περιεχόμενο της προσωπικής βοήθειας,
- τον ΟΠΕΚΑ ως φορέα υλοποίησης,
- τις βασικές προϋποθέσεις των ωφελούμενων,
- τη διαδικασία ψηφιακού ελέγχου επιλεξιμότητας,
- τη μοριοδότηση και την κατάταξη,
- την αξιολόγηση από ειδικές επιτροπές,
- τον καθορισμό ποσού ανά μήνα,
- το Μητρώο Προσωπικών Βοηθών,
- τη διαδικασία επιλογής βοηθού από τον ωφελούμενο,
- την παροχή υπηρεσίας σε ωριαία βάση ή σε καθεστώς συνοίκησης,
- τη χρηματοδότηση και την αποζημίωση,
- τις μεταβατικές διατάξεις για τους συμμετέχοντες στο πιλοτικό πρόγραμμα.
Παράλληλα, σειρά επιμέρους ζητημάτων, μεταξύ των οποίων τα ακριβή εισοδηματικά κριτήρια, η μοριοδότηση, η μεθοδολογία αξιολόγησης, τα επίπεδα υποστήριξης και τα ποσά των παροχών, προβλέπεται να καθοριστούν με κοινή υπουργική απόφαση.
Πηγές:
- Ν. 5322/2026 – ΦΕΚ Α΄ 117/24.07.2026, Μέρος Α΄: «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία».
- Άρθρο 3 Ν. 5322/2026 – Προσωπική βοήθεια.
- Άρθρο 4 Ν. 5322/2026 – Υλοποίηση και χρηματοδότηση.
- Άρθρο 5 Ν. 5322/2026 – Ωφελούμενοι.
- Άρθρο 6 Ν. 5322/2026 – Προσωπικοί Βοηθοί.
- Άρθρο 7 Ν. 5322/2026 – Σχέση ωφελούμενου και Προσωπικού Βοηθού.
- Άρθρο 9 Ν. 5322/2026 – Εξουσιοδοτικές διατάξεις.
- Άρθρο 11 Ν. 5322/2026 – Τελικές και μεταβατικές διατάξεις.
