Ο «Ελληνικός Σύνδεσμος Παραδοσιακών Σκαφών Ελλάδος» (ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ.,1999) με πρόεδρο τον Υποναύαρχο Λ.Σ. (εα) Καβαλλιέρο Νικόλαο, δραστηριοποιείται με κύριο αντικείμενο την προστασία, συντήρηση και ανάδειξη των ξύλινων παραδοσιακών καϊκιών και καρνάγιων—των ναυπηγείων δηλαδή όπου κατασκευάζονται ή επισκευάζονται αυτά τα σκάφη.
Μελετώντας διαφωτιστικές και ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις του Προέδρου και δελτία τύπου του Συνδέσμου, οφείλω να παραδεχτώ πως η διάσωση των ξύλινων παραδοσιακών σκαφών αποτελεί ένα σπουδαίο πολιτιστικό, οικονομικό και κοινωνικό κεφάλαιο της Ελλάδος, το οποίο διαφεύγει της προσοχής τόσο των πολιτών, όσο και της Πολιτείας.
Ο Σύνδεσμος επισημαίνει ότι η καταστροφή των σκαφών και ταρσανάδων αντικατοπτρίζει μια κρίση πολιτιστικής μνήμης και τεχνικής παράδοσης, απειλώντας την ίδια την επιβίωση της ξυλοναυπηγικής τέχνης στην Ελλάδα.
Τα κύρια πεδία δράσης περιλαμβάνουν την διάσωση και αναπαλαίωση εναπομεινάντων σκαφών και ναυπηγείων, την λειτουργεία σχολών καραβομαραγκών σε ήδη υπάρχουσες Τεχνικές σχολές, τη μουσειακή έκθεση σκαφών, τις βιβλιογραφικές εκδόσεις και τις δράσεις ευαισθητοποίησης.
Παράλληλα, ο Σύνδεσμος ασκεί έντονη πίεση στην ελληνική διοίκηση και την Ευρωπαϊκή Ένωση για να αναθεωρηθούν πολιτικές που οδηγούν στην καταστροφή σκαφών μέσω καταστροφικών εθνικών ερμηνειών της κοινοτικής νομοθεσίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια προσπαθειών της για την μείωση της υπεραλίευσης στα χωρικά ύδατα των χωρών μελών της, αποφάσισε το 1990 να εκδώσει οδηγία με την εφαρμογή της οποίας θα υπήρχαν άμεσα αποτελέσματα στον περιορισμό της αλιείας και παράλληλα στην αύξηση των αλιευτικών αποθεμάτων στις θάλασσες της Ευρώπης.
Έτσι από το 1991 ξεκίνησε ανεπιτυχώς, κατά την κρίση του ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ., η εφαρμογή της αρχικής κοινοτικής νομοθεσίας, την οποία ακολούθησε η παύση της εργασίας του αλιέα με την κατάθεση της ατομικής επαγγελματικής άδειας αλιείας του και την απόσυρση των αλιευτικών εργαλείων του σκάφους.
Και ενώ λοιπόν το αλιευτικό σκάφος είναι μέσο, όπως επισημαίνει ο Πρόεδρος του ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ., και όχι εργαλείο, άρχισε η ολοκληρωτική καταστροφή των αλιευτικών σκαφών αρχικά της παράκτιας αλιείας και στην συνέχεια των μεγαλύτερων συρόμενων αλιευτικών εργαλείων, γεγονός που χαρακτηρίζεται ως σφάλμα, καθώς η σειρά απόσυρσης θα ήταν εύλογο να είναι η αντίθετη.
Η νομοθεσία έχει γίνει, πλέον συγκεκριμένη, με την Κοινοτική Οδηγία 1198/2006 (άρθρο 23) και τροποποιήθηκε με την Κοινοτική Οδηγία 508/2014 (άρθρο 34) όσον αφορά το θέμα της καταστροφής των αλιευτικών ξύλινων σκαφών.
Και παρόλο που στην παράγραφο 6 του άρθρου 34 της ανωτέρω Κοινοτικής Οδηγίας προβλέπεται η αλλαγή χρήσης του σκάφους -εκτός εμπορικής αλιείας- αντί της καταστροφής του, στο σημείο αυτό υπεισέρχεται το Ελληνικό Κράτος με την δική του γραφειοκρατική ιδιοσυγκρασία και τις δικές του «αναγνώσεις» στις κοινοτικές οδηγίες και τους νόμους. Όπως μαρτυρούν τα δελτία τύπου του Συνδέσμου, με τις μειωμένες αποζημιώσεις του Ελληνικού κράτους για την αλλαγήχρήσης οδηγούνται οι αλιείς στην διάλυση των σκαφών.
Από το 1991 έως το 2017 θρηνήσαμε την καταστροφή 12.500 περίπου αλιευτικών σκαφών, εκ των οποίων το 95 % ήταν ξύλινα χειροποίητα κατασκευάσματα της Ελληνικής ξυλοναυπηγικής τέχνης,ναυπηγηθέντα στους χώρους των Ελληνικών παραδοσιακών ναυπηγείων (καρνάγια). Απολέσθηκαν είτε από την πληρωμένη διάλυσή τους, είτε από εγκατάλειψη, είτε από ναυάγιο, είτε από αδιαφορία.
Ο Ελληνικός διοικητικός μηχανισμός τι κάνει σε όλες αυτές τις εξελίξεις; Σύμφωνα με όσα μαρτυρούν οι επιστολές και τα έγγραφα που έχει αποστείλει ο ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ. σε Υπουργεία και σε αρμόδιες υπηρεσίες αυτών, διατελώντας το έργο του, παρατηρείται μια συστηματική αλληλομετάθεση ευθυνών και μια διαρκής παρερμηνεία με επιζήμιες συνέπειες.
Ακόμη και στις περιπτώσεις εξαγγελιών για διάσωση των ξύλινων παραδοσιακών σκαφών, δεν καθίσταται σαφές με ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκάφη εκείνα που θα διασωθούν, αν θα είναι έπειτα αξιόπλοα ή αν πρόκειται απλώς για μια εικονική διάσωση η οποία θα καταλήξει σύντομα σε εγκατάλειψη και ολοκληρωτική καταστροφή τους.
Αυτά μας «εξιστορούν» οι συνεντεύξεις του Προέδρου του ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ. , και πολλά άλλα σχετικά με τα Υπουργεία ( Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Πολιτισμού,
Αγροτικής Ανάπτυξης), μεταξύ των οποίων κάποιοι «θέλουν» αλλά «δεν μπορούν» και άλλοι «μπορούν» αλλά θέλουν υπό τους δικούς τους όρους και προϋποθέσεις.
Κι όλες αυτές οι ενέργειες και παραλείψεις να βρίσκονται υπό τον μανδύα τυπικών νομοθετικών κωλυμάτων, «αναρμοδιότητας» τάχα και συναρμοδιότητας.
Φαίνεται, όμως, πως ο ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ. διαθέτει την επιμονή και την υπομονή να πιέζει την ελληνική διοίκηση για ανάληψη ευθύνης, και όχι μόνο σε επίπεδο θεωρίας.
Υπάρχει όραμα και υλοποιήσιμες, αποτελεσματικές προτάσεις. Η αφύπνιση όλων των Ελλήνων ευρωβουλευτών, στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους, ώστε να μεριμνήσουν εντός της Ε.Ε. να τροποποιηθείτο άρθρο 34 της κοινοτικής οδηγίας 508/2014, η θεσμοθέτηση από το ίδιο ανωτέρωόργανο (ευρωβουλευτές) της εξίσωσης της επιδότησης που λαμβάνει ο αλιέας είτεκαταστρέφει ολοσχερώς το αλιευτικό σκάφος είτε παραμένει σεαυτόν αλλάζοντας χρήση πλην εμπορικής αλιείας. Επίσης, ο καθορισμός των όρων από το ΥπουργείοΝαυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και η εφαρμογή της διαρκούς απαγόρευσης στο μέλλον να αλιεύει εμπορικά το σκάφος καθώς και οι τυχόν ποινικές, πειθαρχικές και διοικητικές κυρώσεις κατά των παραβατών, στις οποίες μπορεί να εμπεριέχεται η δήμευση του σκάφους αλλά οπωσδήποτε όχι η διάλυση του, η προσπάθεια ένταξης στο ισχύον ΕΣΠΑ των επισκευών, συντηρήσεων της εν γένει διασώσεως των αλιευτικών σκαφών με ευρωπαϊκή και εθνική συμμετοχή των ίδιων ποσοστών επιδοτήσεων για την αλλαγή χρήσης των αλιευτικών σκαφών σε σκάφη αναψυχής ή μουσειακά, μέσω Προεδρικών Διαταγμάτων. Τέλος, τα μη διασωζόμενα λόγω ιδιαιτέρας πολιτιστικής αξίας, αποσυρόμενα όμως ξύλινα αλιευτικά σκάφη, να προβλεφθεί μετά την λήψη της επιδότησης του αλιέα για τον τερματισμό της εμπορικής αλιείας τους να περιέρχονται σε αυτόν (αλιέα) ή σε περίπτωση που δεν το επιθυμεί να περιέρχονται στον ΟΔΔΥ, όπου με ταχύτατες διαδικασίες να εκπλειστηριάζονται σε συμβολικές τιμές μόνο για αγορά και περαιτέρω διάσωσηαξιοποίηση ή μετασκευή τους σε σκάφη αναψυχής υπό τις προϋποθέσεις της μη εμπορικής αλιείας από αυτά, είναι κάποιες μόνο από τις προτάσεις που παρουσιάζει και υποστηρίζει σθεναρά ο ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ.
Κλείνοντας, θα ήθελα να παραθέσω αυτούσια τα λόγια του Προέδρου Καβαλλιέρου Νικόλαου, σε άρθρο του στο ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ, «Φανταστείτε ότι στον αγώνα του 1821 η υπόδουλη τότε Ελλάδα είχε χάσει 600 περίπου ξύλινα σκάφη και εμείς σε περίοδο ειρήνης και ανάπτυξης 12.500.»
Στον παλμό της ελληνικής ναυτικής παράδοσης, όπου το ξύλο αφηγείται ιστορίες αιώνων και κάθε καρίνα μεταφέρει το φορτίο της συλλογικής μας μνήμης, ο «Ελληνικός Σύνδεσμος Παραδοσιακών Σκαφών» επιτελεί ένα έργο υψίστης εθνικής, πολιτιστικής και ιστορικής σημασίας. Δεν πρόκειται απλώς για έναν οργανισμό, αλλά για έναν θεματοφύλακα της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, που με αφοσίωση, επιμονή και ανιδιοτέλεια προασπίζεται την επιβίωση μιας τέχνης που κινδυνεύει να σιγήσει στη δίνη της τεχνολογικής προόδου και τηςπαγκοσμιοποιημένης ομοιομορφίας.
Η δράση του Συνδέσμου ξεπερνά τα στενά όρια της διατήρησης της ναυπηγικής τεχνογνωσίας· διαμορφώνει συνειδήσεις, ενεργοποιεί τις κυβερνήσεις, δίνει την ώθηση εκείνη για ανάληψη ευθυνών, ενώ ενισχύει την εθνική ταυτότητα μέσα από τη ζωντανή επαφή με το παρελθόν. Είτε μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, είτε μέσα από τη διοργάνωση εκδηλώσεων, ημερίδων, ή συνεργασιών με πολιτιστικούς και ακαδημαϊκούς φορείς, ο Σύνδεσμος καταφέρνει να αναδείξει τη βαθιά πολιτισμική αξία των παραδοσιακών σκαφών ως φορέων ιστορίας, αισθητικής καιτεχνογνωσίας.
Μεταφέρω κατωτέρω το κάλεσμα του Προέδρου του ΕΛ.ΣΥ.ΠΑ.Σ., Υποναυάρχου Λ.Σ. εα Καβαλλιέρου Νικολάου αλλά και την ανάγκη συμβολής από όλους εμάς, να απευθύνουμε έκκληση προς τον Πρόεδρο της Βουλής, τον Πρωθυπουργό και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όπως στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων και της θελήσεώς τους, να ασχοληθούν με το μακροχρόνιο πρόβλημα της διάλυσης των αλιευτικών σκαφών, που αποσύρονται με επιδότηση της Ε.Ε., ώστε να παύσει, επιτέλους η «πεπατημένη» της καταστροφής.
Το Υπουργείο Πολιτισμού, ως καθ’ύλην αρμόδιο, πρέπει επιτέλους να ενεργοποιηθεί και να δράσει συστηματικά για την διάσωση της μακραίωνης Ελληνικής ξυλοναυπηγικής τέχνης, με έκδοση άμεσα υλοποιήσιμων αποφάσεων. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, από την άλλη πλευρά – να δώσει ένα τέλος στην ανιστόρητη και άδικη ως τώρα πλεύση του – λαμβάνοντας υπόψη τον Κανονισμό της Ε.Ε. αριθ. 508/2014 (παρ. 6, άρθρο 34) του ΕυρωπαϊκούΚοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014 , για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και κυρίως την απάντηση του Επιτρόπου Περιβάλλοντος, Ωκεανών και Αλιείας σε επιστολή της Προέδρου του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος, Παλούμπη Αναστασίας, στις 3 Μαρτίου 2023, περί αποκλειστικής αποφασιστικής αρμοδιότητας των εθνικών αρχών (στα πλαίσια της ευρωπαϊκής νομοθεσίας), για την αποφυγή της καταστροφής των παραδοσιακών ξύλινων σκαφών.
Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από την απώλεια συλλογικής μνήμης και την αποξένωση από τις ρίζες μας, η ύπαρξη και η ενεργός παρουσία του Ελληνικού Συνδέσμου Παραδοσιακών Σκαφών αποτελεί φάρο αντίστασης και αναστοχασμού.
Οφείλουμε, επομένως, όχι μόνο να αναγνωρίσουμε τη σημασία του έργου του, αλλά και να το στηρίξουμε ΟΛΟΙ ΜΑΣ ενεργά. Διότι η διάσωση των παραδοσιακών σκαφών δεν είναι απλώς μια πράξη πολιτιστικής διατήρησης — είναι μια πράξη εθνικής ευθύνης και διαγενεακής δικαιοσύνης. Είναι μια υπόσχεση προς τις μελλοντικές γενιές ότι δεν θα αφήσουμε τον χρόνο και τις κατά το δοκούν ερμηνείες να σβήσουν τημνήμη, την τέχνη και τα συναφή επαγγέλματα.
Επιμέλεια: Κλαίρη Παπαγεροθέου
Για το ιστολόγιο Piraeus 365.gr
