Του Κωνσταντίνου Κύπριου
Καταρχάς, η ανακήρυξη και οριοθέτηση της ΑΟΖ συμβάλλει στην αντιμετώπιση του ζητήματος της υφαλοκρηπίδας, το οποίο αποτελεί βασικό σημείο διαφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η τουρκική θέση υποστηρίζει ότι τα νησιά δεν διαθέτουν υφαλοκρηπίδα, αλλά ότι μόνο οι ηπειρωτικές ακτές μπορούν να έχουν, ως αποτέλεσμα η Τουρκία απαιτεί η οριοθέτηση να πραγματοποιείται μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών της Ελλάδας και της Τουρκίας.
Η θεσμοθέτηση ΑΟΖ αντικρούει σε σημαντικό βαθμό την παραπάνω θέση, καθώς η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), η οποία υπογράφηκε στο Montego Bay το 1982, αναγνωρίζει ότι όχι μόνο τα νησία αλλά και οι βραχονησίδες που παρουσιάζουν οικονομικές δρτασηριότητες, υπό τις προϋποθέσεις αυτές που προβλέπει η Σύμβαση δηλαδή, διαθέτουν τον δικό τους θαλάσσιο οικονομικό χώρο. Ποιο συγκεκριμένα τα κατοικημένα νησιά ή εκείνα που μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη ζωή ή οικονομική δραστηριότητα δικαιούνται πλήρη θαλάσσιες ζώνες. Η ΑΟΖ μπορεί να εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια από τις ακτογραμμές, ενώ όταν οι θαλάσσιες ζώνες δύο κρατών αλληλεπικαλύπτονται, η οριοθέτησή τους πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, ώστε να επιτευχθεί δίκαιη λύση.
Η σημασία της ΑΟΖ δεν περιορίζεται στην εκμετάλλευση πιθανών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, παρότι αυτό είναι το ζήτημα που έχει λάβει τη μεγαλύτερη δημοσιότητα στην ελληνική κοινωνία. Εξίσου σημαντική είναι η αξιοποίηση των αλιευτικών πόρων, ιδιαίτερα στην ανοικτή θάλασσα, ένας τομέας στον οποίο η Ελλάδα διαθέτει κάποιες δυνατότητες, χωρίς όμως να έχει δοθεί η απαιτούμενη έμφαση. Παράλληλα, η συνεχής εξέλιξη των τεχνολογιών εξόρυξης αναμένεται να επιτρέψει την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου του θαλάσσιου πυθμένα, αρχικά των κοιτασμάτων που βρίσκονται κοντά στην επιφάνειά του και, μελλοντικά, εκείνων που εντοπίζονται σε μεγαλύτερα βάθη.
Κατά συνέπεια, η ανακήρυξη της ΑΟΖ αποτελεί ζήτημα ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για τη χώρα. Ωστόσο, η επιτυχής προώθησή της προϋποθέτει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, το οποίο θα συνδυάζει διπλωματικές πρωτοβουλίες, στρατιωτική αποτροπή και διεθνείς συνεργασίες.
Υπό αυτό το πρίσμα, η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να προωθήσει την έρευνα και πιθανή εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης μπορεί να θεωρηθεί ότι κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση. Παράλληλα, απαιτείται η συνέχιση της διπλωματικής συνεργασίας με χώρες όπως η Αίγυπτος και το Ισραήλ, καθώς και η ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων με σύγχρονα μέσα, ώστε να διασφαλίζεται η αποτρεπτική ικανότητα της χώρας και να ενισχύεται η διαπραγματευτική της θέση.
Οι σχετικές πρωτοβουλίες θα πρέπει να υλοποιούνται σταδιακά και με συντονισμό, προκειμένου να διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την παγίωση των ελληνικών θέσεων μέσω διπλωματικών συμφωνιών, οι οποίες θα εδράζονται στο Διεθνές Δίκαιο και θα υποστηρίζονται από την απαραίτητη στρατηγική και αποτρεπτική ισχύ.
Η ΑΟΖ αποτελεί, επομένως, ένα σημαντικό οικονομικό εργαλείο, καθώς διασφαλίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην αξιοποίηση των θαλάσσιων φυσικών πόρων. Παράλληλα, συνιστά ένα ουσιαστικό διπλωματικό μέσο, το οποίο μπορεί να περιορίσει αναθεωρητικές διεκδικήσεις, εφόσον αυτές αντίκεινται στο Διεθνές Δίκαιο, ή τουλάχιστον να δημιουργήσει ένα σταθερό νομικό και πολιτικό πλαίσιο για την αντιμετώπισή τους.
Συνολικά, η ελληνική πολιτική φαίνεται να κινείται προς μία κατεύθυνση που συνδυάζει την αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων, την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος και τη διεύρυνση των διεθνών συνεργασιών. Η συμμετοχή διεθνών ενεργειακών εταιρειών στις έρευνες, καθώς και η ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού με νέες φρεγάτες, εντάσσονται σε αυτή τη στρατηγική, η οποία αποσκοπεί στη διασφάλιση των ελληνικών συμφερόντων και στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου, πάντοτε στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου.
Ο Κωνσταντίνος Κύπριος
είναι κάτοχος Πτυχίου Επίλυσης Κρίσεων/Ειρήνευσης του Πανεπιστημίου του Bradford και Μεταπτυχιακού τίτλου στον τομέα Ανάλυσης Άμυνας και Ασφάλειας του Πανεπιστημίου του Lancaster. Έχει διατελέσει αναλυτής/ερευνητής στο Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας με καθήκοντα την παροχή αντιλήψεων, απόψεων και αναλύσεων στον Υπουργό Εθνικής Άμυνας και το Επιτελείο του
