HELMEPA: Πράσινη μετάβαση στη Ναυτιλία, Έρευνα ετοιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο

ΠΡΑΣΙΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ:

ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ Η ΕΡΕΥΝΑ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

Η ναυτιλιακή κοινότητα της Ανατολικής Μεσογείου αναγνωρίζει όλο και περισσότερο την ανάγκη μείωσης των εκπομπών και κάνει βήματα προς την απανθρακοποίηση. Αν και η πρόοδος είναι ανομοιόμορφη, οι απαντήσεις από ναυτιλιακές εταιρείες, λιμάνια, προμηθευτές και την κοινωνία των πολιτών δείχνουν αυξανόμενη ευαισθητοποίηση και ετοιμότητα για δράση, ιδιαίτερα σε σχέση με τις δεξιότητες, την ασφάλεια, τις υποδομές και τα εναλλακτικά καύσιμα.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι πολίτες θεωρούν πως οι εκπομπές της ναυτιλίας είναι μεταξύ 50–70% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG), ενώ στην πραγματικότητα είναι περίπου 3%.

Αυτά είναι τα ευρήματα του 1^ουκύκλου της διεθνούς έρευνας METAVASEA, που διεξήχθη μεταξύ Ιουνίου και Νοεμβρίου 2024, πριν από την υιοθέτηση του Πλαισίου Καθαρών Μηδενικών Εκπομπών (NetZeroFramework) από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ/ MEPC83), τον Απρίλιο 2025.

Συνολικά συλλέχθηκαν 898 απαντήσειςαπό όλο το φάσμα της ναυτιλιακής κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων ναυτιλιακών εταιρειών, ναυτικών, λιμανιών, προμηθευτών και της κοινωνίας των πολιτών.

Βασικά ευρήματα από ναυτιλιακές εταιρείες και ναυτικούς:

• Η στρατηγική ευθυγράμμιση με τους κανονισμούς του ΙΜΟγια το κλίμα προχωρά αν και με ανομοιόμορφο ρυθμό,με το 74% των ερωτηθέντων να δηλώνει ότι οι εταιρείες τους έχουν ήδη ευθυγραμμιστεί ή έχουν προγραμματίσει να ευθυγραμμιστούν με τους στόχους μηδενικών εκπομπώντου ΙΜΟ.
• Η επίγνωση της ανάγκης για ουσιαστική διαχείριση εκπομπών αυξάνεται μεταξύ των ναυτιλιακών εταιρειών, με έμφαση κυρίως στις άμεσες εκπομπές 73% (Scope 1), ενώ 9% και 4% παρακολουθούν αντίστοιχα τις έμμεσες εκπομπές ενέργειας (Scope 2) και τις εκπομπές της εφοδιαστικής αλυσίδας (Scope 3).

• Τα βιοκαύσιμα ηγούνται της μετάβασης, αν και η αβεβαιότητα παραμένει. Πρόκειται για το πιο διαδεδομένο ή σχεδιαζόμενο εναλλακτικό καύσιμο (62%), ενώ το πράσινο υδρογόνο (25%) και η αμμωνία (19%) κερδίζουν έδαφος. Ωστόσο, το 42% των ερωτηθέντων εκφράζει ανησυχίες για τη συμβατότητα καυσίμων και τα κενά στις υποδομές.
• Η τεχνολογική ανωριμότητα, το υψηλό κόστος, η συμβατότητα με τα πλοία και η κανονιστική πολυπλοκότητα αποτελούν τα βασικά εμπόδια για την ευρύτερη υιοθέτηση τεχνολογικών αναβαθμίσεων. Νέες τεχνολογίες, όπως η δέσμευση άνθρακα επί του πλοίου, η αιολική και ηλιακή ενέργεια και τα συστήματα αερολίπανσης (air lubrication), αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό λόγω αβέβαιης απόδοσης και θεμάτων ασφάλειας.
• Η μεγαλύτερη ανησυχία των ναυτικών είναι η κόπωση πληρωμάτων. Η κόπωση, που οφείλεται σε κανονιστικές πιέσεις και αυξημένο φόρτο εργασίας, αναδείχθηκε ως το σημαντικότερο ζήτημα ασφάλειας από το 70% των ερωτηθέντων ναυτικών. Ακολουθούν η ανεπαρκής εκπαίδευση (27%) και η έλλειψη εξοικείωσης με νέα καύσιμα (26%). Η ανησυχία είναι εντονότερη σε αξιωματικούς μηχανής και τα λιγότερο έμπειραπληρώματα.
• Σημαντικά κενά στην εκπαίδευση. Το 64% των ναυτικών δεν έλαβε καμία εκπαίδευση σχετική με την απανθρακοποίηση τα τελευταία δύο χρόνια. Από όσους εκπαιδεύτηκαν, μόνο ένα μικρό ποσοστό εκτέθηκε σε θεματολογία για εναλλακτικά καύσιμα, παρακολούθηση εκπομπών ή νέα ψηφιακά συστήματα.
• Η ενδοεταιρική εκπαίδευση επικρατεί, με τους εξωτερικούς παρόχους να έχουν ρόλο. Το 61% της εκπαίδευσης παρέχεται ενδοεταιρικά. Ωστόσο, στο 39% που καταρτίστηκε μέσω εξωτερικών παρόχων, τα ποσοστά ικανοποίησης ήταν σημαντικά υψηλότερα, ειδικά για νέα καύσιμα και τεχνολογία.
• Παράλληλη εξέλιξη τεχνικών και ήπιων δεξιοτήτων. Τόσο οι ναυτικοί όσο και τα ναυτιλιακά στελέχη δίνουν έμφαση σε δεξιότητες ασφάλειας, όπως αξιολόγηση και διαχείριση κινδύνου, κατανόηση τεχνολογιών απανθρακοποίησης και διαχείριση ενέργειας, οργανωτικές δεξιότητες όπως σχεδιασμός και ιεράρχηση προτεραιοτήτων καθώς και ήπιες δεξιότητες όπως ηγεσία, ομαδικότητα και κριτική σκέψη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ολιστικής προσέγγισης στην προετοιμασία για την ασφαλή και ομαλή μετάβαση στην απανθρακόποιηση.
• Το μέγεθος του στόλου επηρεάζει την ετοιμότητα για βιωσιμότητα. Μεγάλοι στόλοι (>50 πλοία) είναι πιο προχωρημένοι στην παρακολούθηση εκπομπών (άνω του 80%), την εφαρμογή στρατηγικών ESG και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών. Μικρότεροι στόλοι (<10 πλοία) επικεντρώνονται κυρίως στη συμμόρφωση και τη βασική ενημέρωση, συχνά λόγω περιορισμένων πόρων.
• Σημαντική η υποστήριξη για στοχευμένη αναβάθμιση δεξιοτήτων. Οι ανάγκες εξειδικευμένηςκατάρτισης διαφέρουν ανά τύπο πλοίου και θέση. Τα πλοία μεταφοράς υγροποιημένου αερίου (LNG) και τα δεξαμενόπλοια εστιάζουν στον χειρισμό των καυσίμων και την ασφάλεια, τα επιβατηγά στην περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και την αξιολόγηση κύκλου ζωήςτων λειτουργιών τους, ενώ τα στελέχη γραφείων χρειάζονται δεξιότητες στη χάραξη στρατηγικής και τη συμμόρφωση με τις νέες απαιτήσεις απανθρακοποίησης.

Βασικά ευρήματα από λιμάνια, προμηθευτές και κοινωνία πολιτών:

• Εσφαλμένη αντίληψη της κοινωνίας των πολιτών για τις πραγματικές εκπομπές της ναυτιλίας, καθώς το 41% εκτιμά ότι η συμβολή της ναυτιλίας είναι μεταξύ 50–70% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG), ενώ στην πραγματικότητα ανέρχεται περίπου στο 3%.
• Περιορισμένες οι υποδομές καυσίμων χαμηλού άνθρακα, ενώ μόνο 20% των λιμανιών παρέχει ανεφοδιασμό καυσίμων πολύ χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο (VLSFO), παρότι η Μεσόγειος αποτελεί πλέονΠεριοχή Ελέγχου Εκπομπών Οξειδίων του Θείου– SOx Emission Control Area (Μάιος 2025).
• Η εγκατάσταση συστημάτων για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα πλοία από τη στεριά (OPS) εξετάζεται από το 40% των λιμανιών που συμμετείχαν, ενώ ένα άλλο 40% δεν προγραμματίζει καμία παρέμβαση.
• Προτεραιότητες για την απανθρακοποίηση των λιμανιώναποτελούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (70%), η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα πλοία (40%) και οι σταθμοί εναλλακτικών καυσίμων (30%). Οι προμηθευτές επίσης θεωρούν τις ΑΠΕ (47%) την πιο αποδοτική επένδυση.
• Η συμμόρφωση με τους κανονισμούς για την παρακολούθηση των εκπομπών πλοίων παραμένει πρόκληση για τα λιμάνια με 60% να μην διαθέτει συστήματα παρακολούθησης.
• Η υιοθέτηση Συστημάτων Περιβαλλοντικής Διαχείρισης (EMS) παραμένει περιορισμένη σε πολλά λιμάνια, με το ISO 14001 (70%) και το ISO 9001 (60%) να είναι τα πιο συχνά εφαρμοζόμενα πρότυπα. Αντίθετα, 56% των προμηθευτών εφαρμόζει EMS, κυρίως ISO 14001.
• Τα μεταβατικά καύσιμα παρουσιάζουν διαφορετικά επίπεδα εξοικείωσης και προτίμησης. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) είναι το πιο οικείο εναλλακτικό καύσιμο (59%) για την κοινωνία των πολιτών και τις λιμενικές κοινότητες, με τη μείωση των εκπομπών CO₂νααναφέρεταιωςτοβασικότουπλεονέκτημα (76%). Είναιεπίσηςτοπιοπροτιμώμενοαπότουςπρομηθευτές (41%). Ωστόσο, το 39% τωνπολιτώνδηλώνειαβεβαιότηταγιατοποιοεναλλακτικόκαύσιμοείναιτοπιουποσχόμενογιατημείωσητωνεκπομπώνάνθρακα.
• Η έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού στον χειρισμό LNG αναγνωρίζεται ως βασικό εμπόδιο (58%) για την υιοθέτηση εναλλακτικών/μεταβατικών καυσίμων.
• H Διεθνής Σύμβαση MARPOL και η ευαισθητοποίηση για το θαλάσσιο περιβάλλον αποτελούν εκπαιδευτικές προτεραιότητες για τους εργαζόμενους στα λιμάνια. Άλλες δεξιότητες που απαιτούνται αφορούν την κατανόηση των στρατηγικών και των τεχνολογιών απανθρακοποίησης, την αξιολόγηση κινδύνου, τον χειρισμό επικίνδυνων υλικών, τον σχεδιασμό και την ιεράρχηση προτεραιοτήτων για την απανθρακοποίηση, την ομαδικότητα και την κριτική σκέψη.
• Υψηλή ευαισθητοποίηση για το κλίμα: 67% των συμμετεχόντων από την κοινωνία των πολιτών δηλώνει πολύ ή εξαιρετικά εξοικειωμένο με τα αίτια και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ 97% ανησυχεί για τις συνέπειες στο τοπικό περιβάλλον. Η συντριπτική πλειοψηφία (86%) συμφωνεί ότι οι εκπομπές είναι η κύρια αιτία της υπερθέρμανσης.
• 78% των πολιτών θεωρεί την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας πολύ σημαντική για τη βιωσιμότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου METAVASEA, που υιοθετεί μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή στρατηγικής σημασίας λόγω της πυκνής ναυτιλιακήςκίνησης και των λιμενικών δραστηριοτήτων, με σκοπό την χαρτογράφηση υποδομών και δεξιοτήτων που απαιτούνται για την πράσινη μετάβαση. Το METAVASEA (2023-2027) συντονίζεται από τη HELMEPA και υποστηρίζεται απότο βρετανικό κοινωφελές ίδρυμα Lloyd’s Register Foundation. Συμμετέχουν έξι εταίροι, δώδεκα συνεργαζόμενοι φορείς και ένα συνεχώς διευρυνόμενο δίκτυο από 60+ναυτιλιακές και άλλες εταιρείες, μη-κερδοσκοπικούς οργανισμούς και εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Η έρευνα θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου, επιτρέποντας τη συνεχή ανάλυση και επικαιροποίηση τωντάσεων, προκλήσεων και αναγκών ανάπτυξης δεξιοτήτων στην περιοχή.

➡️ Κατεβάστε τις δύο αναφορές του 1^ου κύκλου της έρευναςεδώ
➡️ Συμπληρώστε το ερωτηματολόγιο του 2^ου κύκλου της έρευνας (~5 λεπτά) εδώ

HELMEPA

METAVASEA survey findings

Survey highlights uneven but advancing decarbonization in Eastern Mediterranean shipping

The region’s shipping community is increasingly aware of the need to cut emissions and is taking steps towards decarbonization. While progress is uneven, responses from shipping companies, ports, suppliers, and civil society point to both growing awareness and readiness to act, particularly in relation to skills, safety, infrastructure, and alternative fuels.

These are the findings of Wave 1 of the large-scale METAVASEA survey, conducted between June and November 2024 prior to the adoption of the IMO Net-Zero Framework at MEPC 83.

It is worth noting that citizens believe that shipping emissions account for between 50–70% of total greenhouse gas (GHG) emissions, while they are approximately 3%.

In total, 898 responses were collected from across the maritime community, including shipping companies, seafarers, ports, suppliers, and civil society.

Key insights from shipping companies and seafarers:

• Strategic alignment with IMO climate regulations is progressing but uneven, with74% of respondents stating that their companies are either already aligned or have planned to align with IMO net-zero targets.
• Awareness of the need for robust emissions management is increasing among shipping companies, with a focus largely on direct (Scope 1) emissions (73%), while 9% and 4% of companies monitor Scope 2 (indirect energy use) and Scope 3 (supply chain) emissions, respectively.
• Biofuels lead the transition, but uncertainty remains.Biofuels are the most widely adopted or planned fuel alternative (62%), with green hydrogen (25%) and ammonia (19%) gaining interest. Still, 42% of respondents express concerns about fuel compatibility and infrastructure gaps.

• Technological immaturity, high costs, vessel compatibility and regulatory complexity are the main barriers to wider adoption of technology upgrades. Novel technologies like onboard carbon capture, wind and solar power, and air lubrication face additional skepticism due to uncertain performance and safety concerns.
• Crew fatigue tops seafarer concerns.Crew fatigue, driven by regulatory pressure and added workload, is ranked as the top safety concern by 70% of respondents. This is followed by inadequate training (27%) and unfamiliarity with new fuels (26%). Engineers and less experienced crew report the highest levels of concern.
• Widespread training gaps identified.64% of seafarers reported no decarbonization-related training in the past two years. Among those trained, only a small fraction had exposure to content on alternative fuels, emissions monitoring, or new digital systems.
• In-house training prevails, but external providers play a role.61% of training is delivered in-house, reflecting companies’ active role. However, among the 39% who trained through external providers, satisfaction rates were significantly higher, especially for courses on new fuels and technology.
• Soft and technical skills are evolving in parallel, with both seafarers and shipping company staff equally prioritizing safety skills such as risk assessment and management, understanding decarbonization technologies and energy management systems, organizational skills like planning and prioritization, as well as soft skills including leadership, teamwork, and critical thinking, underscoring the need for a holistic approach to prepare for the safety and operational challenges of maritime decarbonization.
• Fleet size shapes sustainability readiness.Large fleets (>50 vessels) are more advanced in emissions tracking (over 80%), ESG strategy implementation, and uptake of new technologies. Small fleets (<10 vessels) focus primarily on compliance and basic awareness, often citing limited resources.
• Support for tailored upskilling is critical.The need for specialized training varies significantly by vessel type and role. LNG and tanker crews prioritize fuel handling and safety, while passenger vessel personnel call for training in environmental awareness and life cycle assessments. Office staff increasingly require cross-functional skills in decarbonization strategy and compliance.

Key insights from ports, suppliers, and civil society:

• Misconception in civil society about shipping’s GHG emissions. 41% rate this contribution as high (over 70% of total emissions) or average (around 50% of total emissions), compared to the actual approximately 3% of total GHG emissions.
• Port infrastructure for low-carbon fuels is still limited, while only 20% of the ports provide Very Low Sulfur Fuel Oil (VLSFO) bunkering, even though the Mediterranean Sea has become a SOx Emission Control Area as of May 2025.
• Onshore power systems (OPS) are the most common planned initiative, by 40% of the ports. On the other hand, another 40% of ports reported no planned interventions.
• Renewable energy installations (70%), cold ironing (40%) and alternative fuels bunkering stations (30%) are top decarbonization priorities for ports. Renewable energy sources (47%) were identified also by service providers and suppliers as the most effective investment for port decarbonization.
• Regulatory compliance regarding emissions monitoring remains a challenge for ports, since 60% have no emissions monitoring systems in place.
• Environmental Management System (EMS) adoption remains limited across many ports with ISO14001 (70%) and ISO9001 (60%) being the most common framework adopted. On the other hand, 56% of service providers and suppliers implement an EMS, primarily ISO14001.
• Transitional fuels show varied familiarity and preferences. LNG is the most familiar alternative fuel (59%) among civil society and port cities, with reduced CO₂ emissions cited as its main benefit (76%); it is also the most preferred by service providers and suppliers (41%). However, uncertainty remains about the best fuel pathway, with 39% of civil society participants unsure which alternative fuel is most promising for reducing carbon emissions.
• Lack of trained personnel in LNG handling was identified as a key barrier (58%) for alternative or transitional fuel adoption by representatives of civil society.
• MARPOL regulations and marine environmental awareness are the top training priorities for port workers, with key skills requirements including Understanding Decarbonization Technologies, Risk Assessment and Hazardous Material Handling, Understanding Decarbonization Strategies and Marine Environmental Awareness, Effective Planning and Prioritization for Decarbonization, Teamwork and Critical Thinking.
• Climate awareness is high in civil society and port cities. 67% consider themselves to be very familiar or extremely familiarwith the causes and impacts of global warming, and 97% are concerned about its effects on the local environment. The vast majority (86%) of respondents agree or strongly agree that emissions are the primary cause of global warming.
• 78% of civil society representatives consider as very high the importance of maritime decarbonization for the sustainability of the East Mediterranean marine environment.

Conducted within the framework of the METAVASEA project, which adopts a people-centered approach to maritime decarbonization in the Eastern Mediterranean, a region of strategic importance due to its dense shipping traffic and dynamic port systems, these survey findings form part of a broader effort to map the infrastructure and skills required for the green transition.

Launched in 2023, METAVASEA (Greek for “transition”) is a five-year initiative running through 2027, coordinated by the Hellenic Marine Environment Protection Association (HELMEPA) with the strategic and financial support of Lloyd’s Register Foundation. The project brings together six partners, twelve associate partners, and more than sixty contributing stakeholders across the region, a network that continues to grow.

The survey will continue throughout the METAVASEA project until September 2027, enabling ongoing analysis and updates that reflect evolving trends, challenges, and capacity-building needs in the region.

➡️Download the full Wave 1 survey reports here

➡️Take part in Survey Wave 2 by completing the e-questionnaire (~5 min)here

For more information, please contact:
Constantinos Triantafyllou, Head of Maritime Affairs & Stakeholder Engagement, c.triantafillou@helmepa.gr