Η επόμενη ημέρα της κρουαζιέρας στην Ελλάδα δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα πλοία και πόσους επισκέπτες υποδεχόμαστε. Θα κριθεί κυρίως από το τι αφήνουν πίσω τους — και από το κατά πόσο οι τοπικές κοινωνίες συμμετέχουν πραγματικά στην ανάπτυξή της.
Γράφει ο Αναστάσιος Κωνσταντάρος – Σύμβουλος Ανάπτυξης Θαλάσσιου Τουρισμού, CEO BoatsAdvisorHub&Events, Πρεσβευτής της Ελλάδας στο WelcomeAshore
Η Ελλάδα διαθέτει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που την καθιστούν έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς κρουαζιέρας της Μεσογείου: εκατοντάδες νησιά, εκτεταμένη ακτογραμμή, μοναδική πολιτιστική κληρονομιά, διαφορετικούς προο
ρισμούς σε σχετικά μικρές αποστάσεις και τη δυνατότητα να προσφέρει στον επισκέπτη πολλές διαφορετικές εμπειρίες μέσα στο ίδιο ταξίδι.Όμως η συζήτηση για την επόμενη ημέρα της κρουαζιέρας στη χώρα μας δεν πρέπει να περιορίζεται πλέον στο πόσα πλοία και πόσους επιβάτες μπορούμε να υποδεχθούμε.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Τι κρουαζιέρα θέλει και μπορεί να υποστηρίξει κάθε ελληνικός προορισμός και πόση πραγματική αξία από κάθε προσέγγιση μπορούμε να κρατήσουμε στην τοπική κοινωνία;Γιατί η επιτυχία της κρουαζιέρας δεν μπορεί να μετριέται μόνο στην προβλήτα.Πρέπει να μετριέται στην τοπική αγορά, στο εστιατόριο, στον παραγωγό, στον ξεναγό, στον οδηγό, στο μουσείο, στο χωριό, στον επαγγελματία του τουρισμού και, τελικά, στην καθημερινότητα του ίδιου του κατοίκου.
Δεν χρειάζεται κάθε προορισμός περισσότερη κρουαζιέρα
Αυτό είναι ίσως το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε.Δεν χρειάζεται κάθε ελληνικός προορισμός περισσότερη κρουαζιέρα. Και δεν χρειάζεται κάθε λιμάνι να κυνηγά συνεχώς μεγαλύτερους αριθμούς.
Κάθε τόπος πρέπει πρώτα να απαντήσει σε τρία βασικά ερωτήματα:Ποια κρουαζιέρα θέλουμε;Πόση μπορούμε να υποστηρίξουμε;Τι θέλουμε να αφήνει στην κοινωνία μας;
Για έναν προορισμό η απάντηση μπορεί να είναι περισσότερες προσεγγίσεις εκτός της υψηλής περιόδου.Για έναν άλλο, λιγότερες αφίξεις αλλά μεγαλύτερης αξίας.Για ένα μικρό νησί, μικρότερα πλοία και boutique ή luxurycruising.Και για έναν ήδη επιβαρυμένο προορισμό, μπορεί να σημαίνει καλύτερη χρονική κατανομή των αφίξεων, διαχείριση των ημερήσιων ροών και συγκεκριμένα όρια ανάλογα με τις πραγματικές δυνατότητες του τόπου.
Αυτό είναι πραγματικό destinationmanagement.
Γιατί βιώσιμη κρουαζιέρα δεν σημαίνει να βρίσκουμε συνεχώς χώρο για περισσότερους επισκέπτες.Σημαίνει να βρίσκουμε τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στον επισκέπτη, την οικονομία, το περιβάλλον και, πάνω απ’ όλα, στον άνθρωπο που ζει στον προορισμό 365 ημέρες τον χρόνο.
Από το λιμάνι στον προορισμό
Ένα κρουαζιερόπλοιο δεν επισκέπτεται απλώς ένα λιμάνι.Επισκέπτεται έναν τόπο.Και αυτή η φαινομενικά απλή διαφορά πρέπει να αποτελέσει τη βάση μιας νέας στρατηγικής για την κρουαζιέρα στην Ελλάδα.Από τον Πειραιά και τη Θεσσαλονίκη μέχρι την Κέρκυρα, το Ηράκλειο, τη Ρόδο, το Κατάκολο, τη Μύκονο, τη Σαντορίνη και τους μικρότερους ελληνικούς προορισμούς, κάθε προσέγγιση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία σύνδεσης του επισκέπτη με την πραγματική οικονομία και την ταυτότητα του τόπου.Ο επιβάτης δεν πρέπει να γνωρίζει την Ελλάδα μόνο μέσα από τη διαδρομή λιμάνι – λεωφορείο – αξιοθέατο – λεωφορείο – πλοίο.
Πρέπει να του δώσουμε περισσότερους λόγους να περπατήσει, να εξερευνήσει, να δοκιμάσει, να αγοράσει τοπικά προϊόντα, να γνωρίσει τους ανθρώπους και να αποκτήσει μια πραγματική εμπειρία του προορισμού.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο περισσότεροι επισκέπτες. Είναι περισσότερη αξία.
Εδώ θεωρώ ότι πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε την επιτυχία της κρουαζιέρας.Για χρόνια μιλούσαμε κυρίως για αριθμό προσεγγίσεων και αριθμό επιβατών.Αυτοί οι δείκτες είναι σημαντικοί, αλλά δεν αρκούν.
Πρέπει να αρχίσουμε να μετράμε και κάτι άλλο:την τοπική αξία που δημιουργεί κάθε προσέγγιση.Πόσες τοπικές επιχειρήσεις συμμετείχαν;Πόση από τη δαπάνη του επισκέπτη παρέμεινε στον προορισμό;Πόσοι επισκέπτες κινήθηκαν πέρα από τα δύο ή τρία γνωστότερα αξιοθέατα;Πόσες τοπικές εμπειρίες αγοράστηκαν; Πόσα τοπικά προϊόντα μπήκαν στην αλυσίδα της κρουαζιέρας; Πόσες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν;Και πόσο από το οικονομικό όφελος έγινε πραγματικά αντιληπτό από την τοπική κοινωνία;
Ένα οινοποιείο, ένας παραγωγός ελαιολάδου, ένα εργαστήριο κεραμικής, ένας συνεταιρισμός, ένα μικρό εστιατόριο, ένας ξεναγός, ένα μουσείο, ένας επαγγελματίας θαλάσσιων δραστηριοτήτων ή ένα παραδοσιακό χωριό μπορούν να αποτελέσουν μέρος της οικονομικής αλυσίδας της κρουαζιέρας.
Αυτό όμως δεν συμβαίνει αυτόματα.Χρειάζεται σχεδιασμό.
Να διευρύνουμε τον χάρτη, όχι να μεταφέρουμε το πρόβλημα
Η Ελλάδα έχει περισσότερους από 40 προορισμούς κρουαζιέρας, όμως πάνω από το 60% της δραστηριότητας συγκεντρώνεται σε μόλις πέντε: Πειραιά, Σαντορίνη, Μύκονο, Κέρκυρα και Ρόδο.
Αυτό δείχνει ότι υπάρχει δυνατότητα μεγαλύτερης γεωγραφικής διαφοροποίησης.Χρειάζεται όμως προσοχή.Η λύση δεν είναι να πάρουμε τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα ορισμένοι δημοφιλείς προορισμοί και απλώς να τις μεταφέρουμε σε άλλους.Η ανάπτυξη νέων προορισμών πρέπει να γίνεται μόνο εκεί όπου υπάρχουν η τοπική βούληση, οι κατάλληλες υποδομές, η επιχειρησιακή δυνατότητα και ένα σαφές σχέδιο για το πώς θα ωφεληθεί η κοινωνία.Δεν χρειάζεται κάθε νησί ένα μεγάλο κρουαζιερόπλοιο.Μερικοί προορισμοί μπορούν να αναπτύξουν μεγαλύτερη κίνηση. Άλλοι μπορούν να επενδύσουν σε μικρότερα πλοία, luxury και boutiquecruising. Και άλλοι μπορεί να επιλέξουν πολύ περιορισμένο αριθμό προσεγγίσεων.
Δεν χρειαζόμαστε ένα μοντέλο κρουαζιέρας για όλη την Ελλάδα. Χρειαζόμαστε το σωστό μοντέλο για κάθε ελληνικό προορισμό.
Η φέρουσα ικανότητα δεν είναι ίδια παντού
Στην Ελλάδα πολλές φορές συζητάμε για τον τουρισμό χρησιμοποιώντας έναν ενιαίο αριθμό.Όμως ένας προορισμός δεν είναι απλώς ένας αριθμός επισκεπτών.Έχει συγκεκριμένο οδικό δίκτυο, υποδομές, αρχαιολογικούς χώρους, παραλίες, υδάτινους πόρους, δυνατότητες μεταφοράς και, κυρίως, μια καθημερινότητα που πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί.Γι’ αυτό η φέρουσα ικανότητα πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά για κάθε τόπο.Και όχι μόνο ως ένας θεωρητικός «μέγιστος αριθμός».Πρέπει να εξετάζουμε την ώρα άφιξης των πλοίων, τον αριθμό των επιβατών που αποβιβάζονται ταυτόχρονα, τα σημεία στα οποία κατευθύνονται, τις δυνατότητες των μεταφορών και τις ώρες στις οποίες δημιουργούνται οι μεγαλύτερες πιέσεις.Δύο προσεγγίσεις με σωστή χρονική κατανομή μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό αποτύπωμα από δύο πλοία που αποβιβάζουν χιλιάδες ανθρώπους την ίδια στιγμή.Η διαχείριση λοιπόν πρέπει να γίνεται με δεδομένα και όχι μόνο με συνολικούς αριθμούς.
Η κρουαζιέρα μπορεί να βοηθήσει στη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου
Υπάρχει όμως ένα χαρακτηριστικό της κρουαζιέρας που η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει πολύ περισσότερο.Είναι σε μεγάλο βαθμό προγραμματισμένος τουρισμός.Οι προσεγγίσεις οργανώνονται σημαντικό χρονικό διάστημα πριν και αυτό δίνει στους προορισμούς κάτι εξαιρετικά πολύτιμο: χρόνο να προετοιμαστούν.Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να οργανώσουμε καλύτερα τις μεταφορές, τις τοπικές επιχειρήσεις, τις πολιτιστικές δράσεις, τα ωράρια των αξιοθέατων και τις εμπειρίες που θα προσφέρουμε.Κυρίως όμως μπορούμε να εργαστούμε με τις εταιρείες κρουαζιέρας για καλύτερη χρονική κατανομή των προσεγγίσεων.
Για πολλά ελληνικά νησιά, μια προγραμματισμένη κίνηση τον Μάρτιο, τον Απρίλιο, τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο μπορεί να έχει αναλογικά μεγαλύτερη αξία από την ίδια κίνηση τον Αύγουστο.
Μπορεί να δώσει λόγο σε περισσότερες επιχειρήσεις να παραμείνουν ανοιχτές.Να δημιουργήσει εργασία για μεγαλύτερο διάστημα.Να στηρίξει πολιτιστικές και γαστρονομικές δραστηριότητες εκτός αιχμής.Να δημιουργήσει οικονομική δραστηριότητα όταν ένας προορισμός την έχει περισσότερο ανάγκη.
Η κρουαζιέρα δεν μπορεί από μόνη της να λύσει το πρόβλημα της εποχικότητας του ελληνικού τουρισμού.Μπορεί όμως, εάν σχεδιαστεί σωστά, να αποτελέσει ένα από τα πρώτα και πιο προβλέψιμα εργαλεία για τη σταδιακή διεύρυνση της περιόδου.
Η τοπική κοινωνία δεν μπορεί να βρίσκεται έξω από το δωμάτιο
Ακόμη και ο καλύτερος σχεδιασμός όμως θα αποτύχει αν γίνει χωρίς τους ανθρώπους του προορισμού.Η ανάπτυξη της κρουαζιέρας χρειάζεται κοινωνική αποδοχή.Και κοινωνική αποδοχή δεν σημαίνει να προσπαθούμε να πείσουμε τους κατοίκους ότι η κρουαζιέρα είναι καλή.Σημαίνει να τους δίνουμε θέση στη συζήτηση.Να ακούμε τι τους ενοχλεί.Πού δημιουργείται συμφόρηση;Ποια σημεία πιέζονται;Ποιες ώρες επηρεάζεται περισσότερο η καθημερινότητα;Ποιες περιοχές μπορούν να δεχθούν περισσότερους επισκέπτες;Ποιες δεν μπορούν;Ποιες τοπικές επιχειρήσεις θέλουν να συμμετάσχουν αλλά δεν γνωρίζουν τον τρόπο;Ποιες εμπειρίες θα ήθελε η ίδια η κοινωνία να αναδείξει;Και κυρίως: τι είδους τουριστική ανάπτυξη θέλει ο ίδιος ο τόπος;
Αυτή η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει κρίση ή όταν οι αντιδράσεις έχουν ήδη ξεκινήσει.Πρέπει να είναι μόνιμη.
Ένα Cruise & Community Forum σε κάθε σημαντικό προορισμό
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, κάθε σημαντικός ελληνικός προορισμός κρουαζιέρας να δημιουργήσει έναν μόνιμο μηχανισμό διαλόγου μεταξύ λιμένα, Δήμου, Περιφέρειας, Επιμελητηρίου, επαγγελματικών φορέων, πολιτιστικών οργανισμών, εταιρειών κρουαζιέρας και εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας.
Ένα Cruise & Community Forum που θα συνεδριάζει πριν και μετά από κάθε περίοδο.Πριν, για να γνωρίζουμε τι περιμένουμε.Μετά, για να αξιολογούμε τι πραγματικά συνέβη.Πόσοι επισκέπτες ήρθαν;Πού κινήθηκαν;Πού δημιουργήθηκαν προβλήματα;Τι κέρδισε η τοπική αγορά;Τι πρέπει να αλλάξει την επόμενη χρονιά;
Έτσι η κοινωνική συμμετοχή παύει να είναι ένα ωραίο σύνθημα και γίνεται μέρος της διακυβέρνησης του προορισμού.
Ο κάτοικος πρέπει να γνωρίζει τι αφήνει η κρουαζιέρα στον τόπο του
Υπάρχει όμως και ευθύνη ενημέρωσης.Πολλές φορές ο κάτοικος βλέπει το πλοίο, τα λεωφορεία και την αυξημένη κίνηση, αλλά δεν βλέπει ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα που βρίσκεται πίσω από μια προσέγγιση.Από τους λιμενεργάτες και τους ναυτικούς πράκτορες μέχρι τους οδηγούς, τους ξεναγούς, την εστίαση, το λιανεμπόριο, τις προμήθειες, τις μεταφορές και τις υπηρεσίες.Η κρουαζιέρα στην Ελλάδα υποστήριξε περίπου 33.000 θέσεις εργασίας το 2024 και δημιούργησε συνολική οικονομική δραστηριότητα άνω των 3 δισ. ευρώ.
Αυτοί οι αριθμοί όμως αποκτούν πραγματική σημασία μόνο όταν μεταφράζονται σε ορατό όφελος για τις κοινωνίες που υποδέχονται την κρουαζιέρα.Γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερη διαφάνεια.Κάθε προορισμός πρέπει να μπορεί να γνωρίζει όχι μόνο πόσους επιβάτες υποδέχθηκε, αλλά τι οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα δημιούργησε αυτή η δραστηριότητα.
Welcome Ashore πρέπει να σημαίνει Welcome to our Community
Τελικά χρειάζεται να αλλάξουμε λίγο και τη φιλοσοφία μας.Για χρόνια το ζητούμενο ήταν να υποδεχθούμε σωστά το πλοίο.Τώρα πρέπει να επικεντρωθούμε ακόμη περισσότερο στο πώς υποδεχόμαστε τον άνθρωπο που κατεβαίνει από αυτό.
WelcomeAshore δεν πρέπει να σημαίνει απλώς «καλώς ήρθατε στο λιμάνι».Πρέπει να σημαίνει:WelcometoourCommunity.Γνώρισε τα προϊόντα μας.Δοκίμασε τη γαστρονομία μας.Περπάτησε στις γειτονιές μας.Επισκέψου τα χωριά μας.Γνώρισε την ιστορία και τον πολιτισμό μας.Σεβάσου τον τόπο μας.Και φύγε έχοντας γνωρίσει ένα πραγματικό κομμάτι της Ελλάδας.
Αυτό είναι καλό για τον επισκέπτη, γιατί αποκτά μια αυθεντικότερη εμπειρία.Είναι καλό για την τοπική οικονομία, γιατί η τουριστική δαπάνη διαχέεται περισσότερο.Και είναι καλό για την ίδια την κρουαζιέρα, γιατί δημιουργεί μια ουσιαστικότερη σχέση με τις κοινωνίες που την υποδέχονται.
Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την ελληνική κρουαζιέρα
Η Ελλάδα χρειάζεται μια συνολική στρατηγική για την κρουαζιέρα.Όχι όμως μια στρατηγική που θα αφορά αποκλειστικά λιμενικές υποδομές, αριθμούς αφίξεων και νέα itineraries.Χρειαζόμαστε ένα σχέδιο που θα απαντά σε πολύ πιο ουσιαστικά ερωτήματα.
Ποιο είναι το κατάλληλο μοντέλο κρουαζιέρας για κάθε προορισμό;Ποια είναι τα πραγματικά όριά του;Πώς αυξάνουμε την τοπική οικονομική αξία χωρίς να αυξάνουμε απαραίτητα τον αριθμό των επισκεπτών;Πώς συνδέουμε περισσότερες μικρές επιχειρήσεις και παραγωγούς με την κρουαζιέρα;Πώς αξιοποιούμε τον προγραμματισμό των αφίξεων για να διευρύνουμε την τουριστική περίοδο;Πώς προστατεύουμε την πολιτιστική και φυσική ταυτότητα κάθε τόπου;Πώς μετράμε με πραγματικά δεδομένα το οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα;
Και πάνω απ’ όλα:Πώς κάνουμε τις τοπικές κοινωνίες συμμέτοχους και όχι απλούς θεατές αυτής της ανάπτυξης;
Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το νέο κοινωνικό συμβόλαιο που χρειάζεται η ελληνική κρουαζιέρα.Ένα συμβόλαιο ανάμεσα στην Πολιτεία, τα λιμάνια, την αυτοδιοίκηση, τις εταιρείες κρουαζιέρας, τις επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινωνίες.Με ξεκάθαρους κανόνες.Με όρια όπου χρειάζονται.Με επενδύσεις εκεί όπου υπάρχει ανάγκη.Με μετρήσιμη ανταπόδοση στις τοπικές οικονομίες.Με διαφάνεια.Και με τους κατοίκους μέσα στη συζήτηση.
Γιατί η επόμενη ημέρα της κρουαζιέρας στην Ελλάδα δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα πλοία θα έρθουν.Θα κριθεί κυρίως από το τι αφήνουν πίσω τους όταν φύγουν.Αν αφήνουν περισσότερο εισόδημα στις τοπικές επιχειρήσεις.Αν δημιουργούν θέσεις εργασίας.Αν δίνουν ευκαιρίες σε νέους ανθρώπους και νέες επιχειρήσεις.Αν βοηθούν έναν προορισμό να λειτουργεί για περισσότερους μήνες.Αν σέβονται τα όρια, το περιβάλλον και την ταυτότητά του.Και, κυρίως, αν ο άνθρωπος που ζει εκεί αισθάνεται ότι αποτελεί μέρος αυτής της ανάπτυξης.
Γιατί ένα λιμάνι μπορεί να υποδεχθεί ένα πλοίο. Όμως η κοινωνία μόνο μπορεί να υποδεχθεί πραγματικά τον επισκέπτη.
