19 Μαΐου – Ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων: «Σκοπός ήταν η εξόντωση»

Στις 19 Μαΐου 1919, κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας, ο Κεμάλ Ατατούρκ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα του Πόντου και δρομολόγησε τη δεύτερη και σκληρότερη φάση της Γενοκτονίας των Ποντιακού Ελληνισμού, η οποία έγινε στο πλαίσιο του Απελευθερωτικού Αγώνα των Τούρκων κατά των Δυτικών (Αγγλογάλλων, Ιταλών, Ελλήνων), που κατείχαν εδάφη της Μικράς Ασίας. Από 200.000 έως 350.000 είναι οι Ελληνoπόντιοι, που εξολοθρεύτηκαν από τους Νεότουρκους κατά την περίοδο 1916-1923, σ’ ένα σύνολο 750.000 περίπου.

 Μια γενοκτονία αχρείαστη στους λαούς παρά μόνο συμφέρουσα για τις στενές επιδιώξεις  της τουρκικής εξουσίας. Το ίδιο αχρείαστη με τη «δίδυμη» γενοκτονία του Αρμενικού λαού και των άλλων χριστιανικών, μη μουσουλμανικών  πληθυσμών.

Δυστυχώς, αυτή η τουρκική άρχουσα τάξη του αίματος, συνεχίζει και σήμερα, με άλλες μορφές και αιτίες την ίδια τακτική απέναντι στην Ελλάδα, την Κύπρο, αλλά και απέναντι σε άλλους λαούς όπως οι Κούρδοι και οι Σύριοι, μη εξαιρουμένου και του ίδιου του  τουρκικού λαού που ζει το δικό του δράμα, τη δική του καταπίεση. Όχι μόνο αυτό. Συνεχίζει τις προκλήσεις στο Αιγαίο, στην Κύπρο, στις ΑΟΖ της Αν. Μεσογείου, και στα θαλάσσια σύνορα όπως τα καθορίζει το διεθνές δίκαιο.

Η ανάληψη της εξουσίας από τους Νεότουρκους το 1908 στην Οθωμανική Θεσσαλονίκη θεωρείται η απαρχή της γενοκτονίας για τους «συστηματικούς» και «οργανωμένους» – όπως υποστηρίζουν σύγχρονοι ιστορικοί και ερευνητές – διωγμούς, εξαντλητικές πορείες εξόντωσης, εγκλεισμούς σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, λεηλασίες, βιαιότητες, σε βάρος όλων των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Όπως επισημαίνουν, οι ίδιοι, οι ωμότητες αυτές πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους και τόπους και σε διάφορες φάσεις, μέσα στη δεκαετία 1913-1923 και μέσα σε εμπόλεμες συνθήκες, αλλά και σε ειρηνικά μεσοδιαστήματα, στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στις αρχές του 1991, η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ αποδέχτηκε ομόφωνα πρόταση του προέδρου του Ανδρέα Παπανδρέου, ύστερα από επιστολή των ποντίων βουλευτών του κινήματος, για την κατάθεση πρότασης νόμου για την επίσημη αναγνώριση από τη Βουλή της γενοκτονίας των Ποντίων και την καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως «Ημέρας Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων». Έτσι, την 1η Απριλίου 1992, 22 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ κατέθεσαν τη σχετική πρόταση νόμου, η οποία ουδέποτε προωθήθηκε για συζήτηση από την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Μετά την ανάληψη της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ τον Οκτώβριο του 1993, η πρόταση νόμου επανακατατέθηκε στη Βουλή στις 9 Δεκεμβρίου 1993 και ψηφίστηκε ομόφωνα από το σώμα στις 24 Φεβρουαρίου 1994. O νόμος 2193/94, που δημοσιεύτηκε στις 11 Μαρτίου 1994 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (Φύλλο 32 Α’) καθιερώνει την 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.

Ένα απόσπασμα από το Αρχείο της ΕΡΤ και την εκπομπή «Μνήμη μου σε λένε Πόντο» του 2011, με τον Πάνο Ηλιάδη να περιγράφει τη δραματική εμπειρία της οικογένειάς του κατά τους εκτοπισμούς του 1916, συγκλονίζει.

Όπως αφηγείται, στις 15 Νοεμβρίου 1916 ξεκίνησε η μεγάλη δοκιμασία για χιλιάδες Πόντιους. Ο πατέρας του, μαζί με τους γονείς και τις αδελφές του, εξορίστηκαν και οδηγήθηκαν προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας, μέσα σε ακραίες συνθήκες χειμώνα και πείνας.

«Ο σκοπός ήταν η εξόντωσή τους στην εξορία. Ο λεγόμενος λευκός θάνατος», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η οικογένεια οδηγήθηκε σε αρμενικό χωριό κοντά στην ενδοχώρα της Κερασούντας, όπου ξέσπασε επιδημία εξανθηματικού τύφου. Οι άνθρωποι, εξαντλημένοι από τις κακουχίες και την ακαθαρσία, πέθαιναν μαζικά.

«Πέθαιναν σωρηδόν, σαν τα κοτόπουλα», θυμάται συγκλονισμένος.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία, ακόμη και οι Τούρκοι χωροφύλακες που συνόδευαν τους εξόριστους εγκατέλειψαν την περιοχή από φόβο μήπως προσβληθούν από την ασθένεια. Μέσα στην τραγωδία χάθηκαν ο παππούς του αφηγητή και η 17χρονη αδελφή του πατέρα του, Παρασκευή.

Η αφήγηση κορυφώνεται με την τελευταία ανάμνηση από τον παππού του: «Οι μπαξέδες και τα πλούτη… χάθηκαν όλα».

Η μαρτυρία αποτυπώνει το ανθρώπινο πρόσωπο της τραγωδίας και τη βαθιά πληγή που άφησαν οι διωγμοί στον Ποντιακό Ελληνισμό, μια μνήμη που παραμένει ζωντανή μέσα από τις προσωπικές αφηγήσεις των επιζώντων και των απογόνων τους.

Πηγές:

– https://www.sansimera.gr/worldays/278
–ertnews.gr

Β