Του Αλκέτα Δρόσου
Σαράντα ημέρες μετά την έναρξη της κλιμάκωσης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα περιβάλλον που αλλάζει ταχύτατα — και όχι προς το καλύτερο.
Το Στενό του Ορμούζ, η Ερυθρά Θάλασσα και ο Κόλπος του Άντεν δεν αποτελούν πλέον απλώς κρίσιμα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο. Έχουν μετατραπεί σε ενεργά πεδία κινδύνου, όπου η ασφάλεια των πλοίων και των πληρωμάτων εξαρτάται από παράγοντες που ξεπερνούν κατά πολύ την παραδοσιακή ναυσιπλοΐα.
Στην Ερυθρά Θάλασσα, η ζώνη προειδοποίησης της ευρωπαϊκής επιχείρησης EUNAVFOR παραμένει ενεργή, υπογραμμίζοντας ότι η απειλή δεν έχει υποχωρήσει. Αν και τις τελευταίες ημέρες δεν έχουν καταγραφεί επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, οι ενδείξεις δείχνουν ότι αυτό μπορεί να αλλάξει άμεσα. Οι Χούθι, οι οποίοι έχουν ήδη πραγματοποιήσει πολλαπλές επιθέσεις κατά στόχων στο Ισραήλ σε συνεργασία με το Ιράν και τη Χεζμπολάχ, διατηρούν την ικανότητα — και ενδεχομένως τη βούληση — να επανέλθουν στο θαλάσσιο πεδίο.
Η εκτίμηση κινδύνου παραμένει υψηλή. Για τα πλοία που διέρχονται από τη νότια Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν, το επίπεδο απειλής αξιολογείται ως υψηλό, ενώ στη βόρεια Ερυθρά Θάλασσα παραμένει σημαντικό. Με απλά λόγια, η πιθανότητα ενός περιστατικού δεν είναι θεωρητική — είναι επιχειρησιακά υπαρκτή.
Ταυτόχρονα, στη Μέση Ανατολή, η σύγκρουση εξελίσσεται με έντονα χαρακτηριστικά. Ιρανικά αντίποινα στοχεύουν ενεργειακές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις στο Ισραήλ, ενώ επιθέσεις έχουν ήδη πλήξει υποδομές όπως διυλιστήρια και χημικές εγκαταστάσεις. Από την άλλη πλευρά, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται στη Γάζα, ενώ η ένταση επεκτείνεται και στα σύνορα με τον Λίβανο.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Στενό του Ορμούζ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Οι πρόσφατες εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων τελεσιγράφων και απειλών για πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, έχουν μετατρέψει την περιοχή σε έναν από τους πιο επικίνδυνους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο. Παρά το γεγονός ότι ορισμένα εμπορικά πλοία συνεχίζουν να διέρχονται, η σύσταση προς τις ναυτιλιακές εταιρείες είναι σαφής: αποφυγή διελεύσεων όπου είναι δυνατόν και αυξημένη επαγρύπνηση.
Ενδεικτικό της κατάστασης είναι και το περιστατικό στο λιμάνι KhorFakkan στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου πλοία ανέφεραν πτώση αγνώστων αντικειμένων σε πολύ κοντινή απόσταση κατά τη διάρκεια φορτοεκφόρτωσης. Αν και πιθανότατα επρόκειτο για θραύσματα από αναχαίτιση πυραύλων ή drones, το γεγονός αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα: ο κίνδυνος δεν περιορίζεται πλέον στη θάλασσα, αλλά επεκτείνεται και εντός λιμένων.
Από τα τέλη Φεβρουαρίου έχουν καταγραφεί δεκάδες επιθέσεις ή απόπειρες επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή. Και ενώ δεν επιβεβαιώνονται όλες από τις αρχές, η τάση είναι σαφής — η απειλή είναι διαρκής και εξελισσόμενη.
Η αστάθεια, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή. Στη Μαύρη Θάλασσα, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν πλήξει εμπορικά πλοία και ενεργειακές υποδομές, ενώ ρωσικά λιμάνια-κλειδιά, όπως το Νοβοροσίσκ, έχουν βρεθεί στο στόχαστρο. Η στοχοποίηση λιμενικών εγκαταστάσεων και πετρελαϊκών τερματικών ενισχύει τον κίνδυνο για τη διεθνή ενεργειακή εφοδιαστική αλυσίδα.
Παράλληλα, η πειρατεία επιστρέφει δυναμικά ανοιχτά της Σομαλίας. Η χρήση «μητρικών πλοίων» από ομάδες πειρατών αυξάνει σημαντικά την επιχειρησιακή τους εμβέλεια, καθιστώντας επικίνδυνες ακόμη και περιοχές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν σχετικά ασφαλείς. Η απειλή εκτείνεται πλέον εκατοντάδες ναυτικά μίλια από τις ακτές, ενώ τα πλοία χαμηλής ταχύτητας και χαμηλού ύψους καταστρώματος παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτα.
Το κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις εξελίξεις είναι ένα: η ναυτιλία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολυεπίπεδης κρίσης. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο γεγονός ή για μια τοπική ένταση. Πρόκειται για ένα πλέγμα ταυτόχρονων κινδύνων που εκτείνεται από τη Μέση Ανατολή έως τη Μαύρη Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι παραδοσιακές πρακτικές διαχείρισης κινδύνου δεν επαρκούν. Η έγκαιρη πληροφόρηση, η συνεχής παρακολούθηση και η ικανότητα λήψης αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο αποτελούν πλέον κρίσιμα εργαλεία για τη διασφάλιση της ασφάλειας και της επιχειρησιακής συνέχειας.
Η επόμενη εβδομάδα αναμένεται ιδιαίτερα κρίσιμη. Οι ενδείξεις δείχνουν ότι οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές θα συνεχιστούν, ενώ δεν αποκλείεται η επανέναρξη επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα. Ταυτόχρονα, η ηλεκτρονική παρεμβολή στα συστήματα ναυσιπλοΐας στην περιοχή του Ορμούζ παραμένει αυξημένη, προσθέτοντας έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας.
Η ναυτιλία έχει αποδείξει διαχρονικά την ανθεκτικότητά της. Ωστόσο, η σημερινή συγκυρία απαιτεί κάτι περισσότερο από αντοχή. Απαιτεί προσαρμογή, στρατηγική σκέψη και, πάνω απ’ όλα, επίγνωση ότι ο κίνδυνος δεν είναι πλέον η εξαίρεση — είναι το νέο κανονικό.
Αλκέτας Δρόσος
Εμπορικός Διευθυντής | Αποκλειστικός Αντιπρόσωπος για Ελλάδα & Κύπρο
