«Πατρίδες»: Το νέο σποτ για το βιβλίο του Σταύρου Καλεντερίδη ζωντανεύει τον Ελληνισμό της Ανατολής

Με κεντρικό μήνυμα «Από τη φωτιά της καταστροφής στη δύναμη της επιβίωσης», το σποτ δεν λειτουργεί απλώς ως παρουσίαση μιας νέας έκδοσης. Αποτελεί ένα κάλεσμα επιστροφής στις ρίζες και στη συλλογική μνήμη των ανθρώπων που έχασαν τις πατρογονικές τους εστίες, αλλά δεν επέτρεψαν να χαθεί μαζί τους ο κόσμος που κουβαλούσαν.

Η λέξη «Πατρίδες» βρίσκεται στο επίκεντρο. Μια φαινομενικά απλή λέξη, η οποία όμως περικλείει πόλεις, χωριά, εκκλησίες, σχολεία, οικογενειακές ιστορίες, γλώσσες, τραγούδια και παραδόσεις που άντεξαν ακόμη και όταν οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη γη τους.

Ο κόσμος που άνθιζε πριν από τη φωτιά

Η αφήγηση του σποτ ξεκινά από τη ζωή πριν από την καταστροφή. Από τις ελληνικές κοινότητες που αναπτύχθηκαν και δημιούργησαν στα παράλια της Μικράς Ασίας, στον Πόντο, στην Καππαδοκία και στην Ανατολική Θράκη.

Πριν από τον διωγμό υπήρχε ένας ολόκληρος κόσμος. Πόλεις γεμάτες ζωή, αυλές που μύριζαν γιασεμί, λιμάνια ανοιχτά στο εμπόριο και στη θάλασσα, οικογένειες που έχτιζαν το μέλλον τους και κοινότητες με βαθιές ρίζες, πνευματική ζωή και ισχυρή ελληνική συνείδηση.

Αυτή την εικόνα επιχειρεί να ανασυνθέσει το βιβλίο του Σταύρου Καλεντερίδη. Δεν ξεκινά από το τέλος, αλλά από όσα προϋπήρχαν: την καθημερινότητα, την ακμή και τη δημιουργία του Ελληνισμού της Ανατολής. Γιατί δεν μπορεί να κατανοηθεί το μέγεθος της απώλειας εάν προηγουμένως δεν γίνει αντιληπτός ο κόσμος που αφανίστηκε.

Ιδιαίτερα για τον Πόντο, η μνήμη δεν αφορά μόνο τη στιγμή της Γενοκτονίας και του ξεριζωμού. Αφορά μια ιστορική παρουσία αιώνων, έναν ελληνικό πολιτισμό που ρίζωσε στις ακτές του Ευξείνου Πόντου, διαμόρφωσε δική του πνευματική και κοινωνική ζωή και άφησε ισχυρή παρακαταθήκη στις γενιές που ακολούθησαν.

Όταν η ιστορία πήρε φωτιά

Το σποτ περνά από την εικόνα της δημιουργίας στη βία, στους διωγμούς και στη Γενοκτονία. Ο κόσμος των Ελλήνων της Ανατολής δεν έσβησε από μόνος του ούτε εγκαταλείφθηκε εθελοντικά. Οι άνθρωποι εκδιώχθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες, μέσα από μια ιστορική διαδικασία καταστροφής που κορυφώθηκε με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την πυρπόληση της Σμύρνης.

Το βιβλίο αναζητεί απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα: Πώς ζούσαν οι Έλληνες της Ανατολής πριν από την καταστροφή; Πώς ένας κόσμος με παρουσία χιλιετιών οδηγήθηκε στη βία, στον διωγμό και στη Γενοκτονία; Και πώς οι επιζώντες κατάφεραν να συνεχίσουν, έχοντας χάσει σπίτια, περιουσίες, συγγενείς και πατρίδα;

Η αφήγηση δεν περιορίζεται, επομένως, σε μια ψυχρή παράθεση γεγονότων. Ακολουθεί τη διαδρομή ενός ολόκληρου λαού από την ακμή στην καταστροφή και από τον ξεριζωμό στην αναγέννηση.

Η Ελλάδα δεν ήταν πάντοτε έτοιμη να τους δεχτεί

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά στη δύσκολη εγκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα. Οι ξεριζωμένοι έφτασαν σε μια πατρίδα την οποία θεωρούσαν δική τους, αλλά η οποία δεν ήταν πάντοτε έτοιμη να τους υποδεχτεί.

Αντιμετώπισαν φτώχεια, καχυποψία, κοινωνικές δυσκολίες και την ανάγκη να αρχίσουν τη ζωή τους από το μηδέν. Παρ’ όλα αυτά, δεν λύγισαν. Έχτισαν σπίτια και συνοικίες, καλλιέργησαν ξανά τη γη, δημιούργησαν επιχειρήσεις, μετέφεραν τέχνες, γνώσεις, μουσικές, γεύσεις και παραδόσεις.

Οι πρόσφυγες δεν αποτέλεσαν ένα παθητικό ανθρώπινο κύμα που απλώς απορροφήθηκε από την Ελλάδα. Συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, στην οικονομία, στον πολιτισμό και στη συλλογική ταυτότητα της χώρας.

Αυτό είναι και ένα από τα ισχυρότερα μηνύματα του νέου σποτ: οι ξεριζωμένοι δεν έμειναν στα ερείπια. Μετέτρεψαν τον πόνο σε δύναμη, την απώλεια σε δημιουργία και τη μνήμη σε παρακαταθήκη.

«Τίποτα δεν τελείωσε τότε»

Η κορύφωση του σποτ έρχεται με τη διαπίστωση ότι η ιστορία δεν τελείωσε με την Καταστροφή και την Ανταλλαγή. Οι άνθρωποι ξεκίνησαν ξανά. Έσπειραν, δημιούργησαν, ονειρεύτηκαν και μετέφεραν στις νέες γενιές όσα κατόρθωσαν να διασώσουν από τις χαμένες πατρίδες.

Για τους απογόνους των Ποντίων, των Μικρασιατών, των Καππαδοκών και των Ανατολικοθρακιωτών, οι πατρίδες αυτές δεν αποτελούν απλώς σημεία επάνω σε έναν παλαιό χάρτη. Επιβιώνουν στα οικογενειακά ονόματα, στις διηγήσεις των προγόνων, στα τραγούδια, στις εικόνες των Αγίων, στις συνταγές, στις διαλέκτους και στα έθιμα.

Το βιβλίο «Πατρίδες» έρχεται να ενώσει αυτά τα κομμάτια σε μια ενιαία ιστορική αφήγηση. Μια αφήγηση για τη μνήμη και την απώλεια, αλλά κυρίως για την επιμονή ενός λαού να συνεχίσει να υπάρχει.

Ποιος είναι ο Σταύρος Καλεντερίδης

Ο Σταύρος Καλεντερίδης είναι διεθνολόγος και επικοινωνιολόγος, με σπουδές στην Ελλάδα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και διδάκτωρ Ιστορίας. Ζει και διδάσκει στην Αθήνα, αρθρογραφεί και δραστηριοποιείται σε εγχειρήματα πολιτικής διπλωματίας, συνεχίζοντας παράλληλα την έρευνά του στην Ιστορία και στην πολιτική φιλοσοφία.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του πολιτικού οργανισμού «δέλτα – πολιτική επανάσταση» και του ιδρύματος «Λεοντίδας», το οποίο έχει ως αντικείμενο την προώθηση θεμάτων Ιστορίας, πολιτισμού και Δημοκρατίας.

Από τις εκδόσεις Ινφογνώμων κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία του «Δημοκρατία, το πολίτευμα που περιμέναμε», «Σκέψεις και προτάσεις – Η ανάγκη για ένα σύγχρονο ελληνικό όραμα», «Το ντόμινο των υποχωρήσεων στο Αιγαίο», «Η ώρα των λύκων», «Gods of Democracy» και «Υπερασπιστές της Δημοκρατίας».

Ένα βιβλίο απέναντι στη λήθη