Άρθρο του Δρ. Διονύση Βαλλιανάτου
Υπάρχουν στιγμές στη ζωή μας που δεν χρειάζονται πολλές λέξεις. Μια ματιά,
ένα χαμόγελο, ένα άγγιγμα στον ώμο, μια αγκαλιά ή απλώς η παρουσία ενός
ανθρώπου δίπλα μας μπορούν να πουν όσα δεν θα μπορούσαν να εκφράσουν
ακόμη και οι πιο όμορφες λέξεις. Η ανθρώπινη επαφή έχει μια δύναμη σιωπηλή, αλλά βαθιά. Μπορεί να απαλύνει έναν πόνο, να γεννήσει ελπίδα, να διώξει για λίγο τη μοναξιά και να θυμίσει σε έναν άνθρωπο πως δεν είναι μόνος.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η επικοινωνία μοιάζει πιο εύκολη από ποτέ. Ένα μήνυμα μπορεί να φτάσει στην άλλη άκρη του κόσμου μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, μια βιντεοκλήση μπορεί να φέρει κοντά ανθρώπους που τους χωρίζουν χιλιάδες χιλιόμετρα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε καθημερινά τι συμβαίνει στη ζωή δεκάδων ή και εκατοντάδων ανθρώπων. Κι όμως, μέσα σε αυτή την πρωτοφανή ευκολία επικοινωνίας, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται περισσότερο μόνοι από ποτέ.
Γιατί άλλο είναι η επικοινωνία και άλλο η πραγματική ανθρώπινη σύνδεση. Η ανθρώπινη επαφή δεν είναι απλώς η ανταλλαγή πληροφοριών. Είναι η βαθύτερη ανάγκη να μας βλέπει κάποιος πραγματικά, να μας ακούει χωρίς να βιάζεται να μας κρίνει, να μας αγγίζει με τρυφερότητα, να μας κοιτάζει στα μάτια και να μας κάνει να νιώθουμε ότι η παρουσία μας έχει αξία. Είναι εκείνη η στιγμή που ένας άνθρωπος στέκεται απέναντί μας και χωρίς να χρειάζεται να λύσει τα προβλήματά μας, μας δίνει το αίσθημα ότι μπορούμε να τα αντιμετωπίσουμε.
Μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται ένας άνθρωπος που υποφέρει είναι κάποιος να μείνει δίπλα του. Όταν περνάμε μια δύσκολη περίοδο, συχνά ακούμε συμβουλές. «Μην το σκέφτεσαι», «όλα θα περάσουν», «πρέπει να είσαι δυνατός», «υπάρχουν και χειρότερα». Οι φράσεις αυτές μπορεί να λέγονται με καλή πρόθεση, όμως πολλές φορές δεν μας βοηθούν. Γιατί εκείνη τη στιγμή δεν ζητάμε απαραίτητα λύσεις. Ζητάμε κατανόηση και έναν άνθρωπο που θα μπορέσει να σταθεί δίπλα στον πόνο μας, χωρίς να προσπαθήσει αμέσως να τον εξαφανίσει.
Μια αγκαλιά για παράδειγμα, μπορεί να γίνει ένας μικρός ασφαλής χώρος. Για λίγα δευτερόλεπτα, κάποιος αισθάνεται ότι μπορεί να αφήσει κάτω το βάρος που κουβαλά. Δεν χρειάζεται να προσποιείται ότι είναι δυνατός, δεν χρειάζεται να κρύψει τα δάκρυά του, αλλά μπορεί απλώς να είναι ο εαυτός του. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο θεραπευτικά πράγματα που μπορεί να προσφέρει ένας άνθρωπος σε έναν άλλον.
Η επαφή ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να λειτουργήσει σαν μια υπενθύμιση ότι η ζωή δεν αποτελείται μόνο από δυσκολίες. Ακόμη και όταν όλα μοιάζουν σκοτεινά, η παρουσία ενός ανθρώπου μπορεί να γίνει ένα μικρό φως.
Δεν εξαφανίζει απαραίτητα το σκοτάδι, αλλά μας βοηθά να το διασχίσουμε. Ένα χέρι που κρατά το δικό μας σε μια δύσκολη στιγμή μπορεί να σημαίνει «Είμαι εδώ». Μια αγκαλιά μπορεί να σημαίνει «Δεν χρειάζεται να περάσεις μόνος σου αυτή τη στιγμή». Ένα βλέμμα μπορεί να πει «Σε καταλαβαίνω» και μερικές φορές, η σιωπηλή παρουσία ενός ανθρώπου, μπορεί να πει περισσότερα από οποιαδήποτε συζήτηση.
Η ανθρώπινη επαφή έχει ιδιαίτερη σημασία και στις σχέσεις μας. Οι άνθρωποι
έχουμε ανάγκη να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου. Η οικογένεια, η φιλία, η
συντροφικότητα, η κοινωνική ζωή δεν είναι απλώς ευχάριστες προσθήκες στη
ζωή μας. Αποτελούν βασικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης. Όταν
αισθανόμαστε ότι μας αγαπούν, ότι μας υπολογίζουν και ότι υπάρχει κάποιος
που ενδιαφέρεται πραγματικά για εμάς, αποκτούμε μεγαλύτερη δύναμη να
αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες.
Αντίθετα, η παρατεταμένη μοναξιά, μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να
αισθανθεί αόρατος. Μπορεί να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση ότι κανείς δεν
ενδιαφέρεται, ότι ο πόνος του δεν έχει σημασία ή ότι δεν υπάρχει χώρος γι’
αυτόν στον κόσμο. Γι’ αυτό μια απλή ανθρώπινη προσέγγιση, μπορεί να έχει
τεράστια αξία. Ένα «Πώς είσαι σήμερα;» μπορεί να ανοίξει μια πόρτα, ένα
«Θέλεις να μιλήσουμε;» μπορεί να δώσει θάρρος, ένα «Είμαι εδώ, όποτε με
χρειαστείς» μπορεί να γίνει καταφύγιο και ένα «Δεν χρειάζεται να μου εξηγήσεις τίποτα» μπορεί να προσφέρει μια ανακούφιση που δεν περιγράφεται εύκολα με λόγια.
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν καθημερινά δίπλα μας και κουβαλούν
αόρατες πληγές. Μπορεί να χαμογελούν, να εργάζονται, να συζητούν και να
συνεχίζουν κανονικά τη ζωή τους, ενώ μέσα τους παλεύουν με φόβους,
απώλειες, απογοητεύσεις ή βαθιά συναισθήματα μοναξιάς. Δεν μπορούμε πάντα να γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην ψυχή ενός ανθρώπου, μπορούμε όμως να επιλέξουμε να είμαστε λίγο πιο ανθρώπινοι, να ακούμε λίγο περισσότερο, να κρίνουμε λίγο λιγότερο, να αγκαλιάζουμε χωρίς να περιμένουμε κάτι σε
αντάλλαγμα, να προσφέρουμε χρόνο, να είμαστε πραγματικά παρόντες.
Γιατί η παρουσία έχει αξία μόνο όταν είναι ουσιαστική. Το να βρίσκεται κάποιος σωματικά δίπλα μας, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και συναισθηματικά κοντά μας. Μπορεί δύο άνθρωποι να κάθονται στο ίδιο δωμάτιο και να απέχουν ψυχικά χιλιάδες χιλιόμετρα. Και αντίστροφα, ένας άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται μακριά, αλλά με ένα τηλεφώνημα, μια ζεστή κουβέντα ή ένα ειλικρινές ενδιαφέρον, να μας κάνει να νιώσουμε κοντά του.
Η θεραπευτική δύναμη της ανθρώπινης επαφής βρίσκεται τελικά στην
ποιότητα της σχέσης και όχι μόνο στη φυσική εγγύτητα. Ιδιαίτερα στις δύσκολες στιγμές, αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι πάντα έναν άνθρωπο που θα μας σώσει. Χρειαζόμαστε κάποιον που θα μας θυμίσει ότι έχουμε τη δύναμη να σωθούμε μόνοι μας, αλλά δεν χρειάζεται να το κάνουμε ολομόναχοι. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «θα σου λύσω το πρόβλημα» και στο «θα είμαι μαζί σου όσο προσπαθείς να το αντιμετωπίσεις», όπου το δεύτερο είναι ίσως μια από τις πιο γενναιόδωρες μορφές αγάπης.
Η ανθρώπινη επαφή μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να ξαναβρούμε την
εμπιστοσύνη μας. Όταν κάποιος μας πληγώσει, μπορεί να κλειστούμε στον
εαυτό μας, να υψώσουμε τείχη, να αποφασίσουμε ότι δεν θα επιτρέψουμε ξανά σε κανέναν να μας πλησιάσει. Είναι ένας τρόπος προστασίας. Όμως τα ίδια τείχη που μας προστατεύουν από τον πόνο, μπορούν με τον καιρό, να μας απομονώσουν και από την αγάπη.
Ένας άνθρωπος που μας πλησιάζει με σεβασμό, υπομονή και ειλικρίνεια,
μπορεί σταδιακά να μας βοηθήσει να χαμηλώσουμε αυτές τις άμυνες. Όχι
πιέζοντάς μας, αλλά αποδεικνύοντας με τη στάση του ότι υπάρχει ακόμη
καλοσύνη, εμπιστοσύνη και ασφάλεια στον κόσμο.
Διον. Βαλλιανάτος
Ιατρός – Κοινωνιολόγος – Συγγραφέας
τ.καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής.
