Από την έρευνα στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια λιμένων και θαλάσσιων μεταφορών
Το έργο SMAUG ως πρότυπο εφαρμοσμένης καινοτομίας στα λιμάνια της Ελευσίνας και του Ηρακλείου
Η ασφάλεια των λιμένων αναδεικνύεται σήμερα σε κρίσιμο πυλώνα της ευρωπαϊκής πολιτικής, ιδίως σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης πολυπλοκότητας και νέων μορφών απειλών. Στο πλαίσιο αυτό, το ευρωπαϊκό έργο SMAUG (Smart Maritime and Underwater Guardian https://smaug-horizon.eu/) φιλοδοξεί να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο προσέγγισηςτης επιτήρησης και προστασίας των λιμενικών υποδομών και των πλοίων, ενσωματώνοντας προηγμένες τεχνολογίες και αναλυτικά εργαλεία.
Το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, μέσω του Εργαστηρίου Ποσοτικής Ανάλυσης στη Ναυτιλία, υπό την επιστημονική καθοδήγηση της Καθηγήτριας Μαρία Μποϊλέ και με τη συμβολή μιας δυναμικής ερευνητικής ομάδας, έχει διαμορφώσει μια μακρόχρονη διεθνή παρουσία στον σχεδιασμό, τη διαχείριση και τη διαμόρφωση πολιτικής για τις θαλάσσιες μεταφορές και τα λιμάνια. Η εμπειρία αυτή επιτρέπει την προσέγγιση του έργου όχι μόνο ως τεχνολογικής καινοτομίας, αλλά ως στρατηγικής παρέμβασης στη λειτουργία των σύγχρονων λιμένων.
Η αρχική παρουσίαση του έργου ανέδειξε τη δυναμική ενός ολοκληρωμένου συστήματος, το οποίο βασίζεται στη συνδυαστική αξιοποίηση αυτόνομων μέσων, τεχνητής νοημοσύνης και ετερογενών πηγών δεδομένων. Η μετάβαση από την ερευνητική ανάπτυξη στην επιχειρησιακή υλοποίηση επιβεβαιώθηκε μέσα από τις πρόσφατες δράσεις εφαρμογής σε δύο ελληνικούς λιμένες στρατηγικής σημασίας: το λιμάνι της Ελευσίνας και το λιμάνι του Ηρακλείου, με την ενεργό συμμετοχή του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής.
Η Ελευσίνα, ως σημαντικός κόμβος logistics και ενεργειακών ροών, αποτέλεσε ιδανικό πεδίο για τη δοκιμή σεναρίων που σχετίζονται με την προστασία κρίσιμων υποδομών, την επιτήρηση λιμενικών εγκαταστάσεων και την ανίχνευση πιθανών απειλών σε υποδομές και πλοία στις περιοχές αυξημένου επιχειρησιακού κινδύνου. Το λιμάνι του Ηρακλείου, με έντονη επιβατική και εμπορική δραστηριότητα, προσέφερε ένα σύνθετο και δυναμικό περιβάλλον για τη διερεύνηση του θαλάσσιου και υποθαλάσσιου χώρου. Οι δράσεις στα δύο λιμάνια ανέδειξαν τη δυνατότητα προσαρμογής του συστήματος σε διαφορετικά προφίλ λιμένων, ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα και την επιχειρησιακή ετοιμότητα των εμπλεκόμενων φορέων.
Κατά την υλοποίηση των δράσεων ενεργοποιήθηκε ένα πλήρως ενοποιημένο σύστημα, το οποίο συνδύασε πλατφόρμα διαχείρισης δεδομένων, μη επανδρωμένα εναέρια μέσα (drones) για συνεχή επιτήρηση από αέρος, καθώς και αυτόνομα σκάφη επιφάνειας και υποβρύχια ρομποτικά οχήματα για τη διερεύνηση του θαλάσσιου και υποθαλάσσιου χώρου. Ο εξοπλισμός αυτός, ενισχυμένος με τεχνολογίες όπως σόναρ, υδρόφωνα και εξειδικευμένους αισθητήρες, επέτρεψε τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης επιχειρησιακής εικόνας, με συνεχή ροή δεδομένων και λεπτομερή αποτύπωση του περιβάλλοντος, ακόμη και σε σημεία που παραμένουν μη προσβάσιμα με συμβατικά μέσα. Η αξιοποίηση αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης υποστηρίζει την άμεση ανάλυση των δεδομένων και τη λήψη ταχύτερων και τεκμηριωμένων αποφάσεων εκτίμησης και αντιμετώπισης των κινδύνων.
Στο πλαίσιο των δράσεων δοκιμάστηκαν σενάρια που περιλάμβαναν την ανίχνευση ύποπτων αντικειμένων στο θαλάσσιο χώρο, την επιθεώρηση υφάλωνπλοίων και λιμενικών υποδομών, καθώς και τη διαχείριση συμβάντων που σχετίζονται με παράνομες δραστηριότητες, όπως το λαθρεμπόριο ή η μεταφορά επικίνδυνων υλικών. Η συνδυαστική ενεργοποίηση διαφορετικών μέσων — από την αρχική ανίχνευση έως τη λεπτομερή επιβεβαίωση — ανέδειξε τη λειτουργική υπεροχή του συστήματος έναντι των παραδοσιακών προσεγγίσεων και τη σημασία της ενσωμάτωσης καινοτόμων τεχνολογιών στη λειτουργία και την ασφάλεια των σύγχρονων λιμενικών υποδομών.
Το SMAUG εισάγει μια νέα λογική στην ασφάλεια των λιμένων: την ενοποίηση αυτόνομων εναέριων και υποβρύχιων μέσων και σκαφών επιφανείας, σε ένα ενιαίο επιχειρησιακό σύστημα, με συνεχή ροή και ανάλυση δεδομένων που επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση απειλών και την αποτελεσματικότερη υποστήριξη της λήψης αποφάσεων.
Ωστόσο, η ουσιαστική καινοτομία του έργου δεν περιορίζεται στην τεχνολογία καθαυτή, αλλά επεκτείνεται στη δυνατότητα ενσωμάτωσης αυτών των εργαλείων στο θεσμικό και λειτουργικό πλαίσιο των λιμένων, ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα μεταξύ φορέων και τη συνολική επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η επιτήρηση στο υποβρύχιο περιβάλλον, όπου οι συμβατικές πρακτικές παρουσιάζουν εγγενείς περιορισμούς.
Από ερευνητικής και λειτουργικής πλευράς, το SMAUG αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ακαδημαϊκή γνώση και η εφαρμοσμένη έρευνα συμβάλουν ενεργά στη διαμόρφωση πολιτικών και επιχειρησιακών πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, λιμενικών οργανισμών και δημόσιων αρχών επιβεβαιώνει τη σημασία των διεπιστημονικών και διακρατικών συνεργασιών για την αντιμετώπιση σύνθετων προκλήσεων.
Η μετάβαση προς «έξυπνα» και ανθεκτικά λιμάνια δεν αποτελεί πλέον μελλοντική επιδίωξη, αλλά άμεση προτεραιότητα. Μέσα από έργα όπως το SMAUG, καθίσταται σαφές ότι η καινοτομία μπορεί να λειτουργεί ως καταλύτης για την ενίσχυση της ασφάλειας, της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας των ευρωπαϊκών μεταφορικών συστημάτων.
Η Καθηγήτρια Μαρία Μποϊλέ διαθέτει περισσότερα από 25 έτη διεθνούς ακαδημαϊκής και ερευνητικής εμπειρίας στις μεταφορές, τη λιμενική πολιτική και τα logistics. Διευθύντρια του Εργαστηρίου Ποσοτικής Ανάλυσης στη Ναυτιλία του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Συντονίστρια της Ευρωπαϊκής Τεχνολογικής Πλατφόρμας Waterborne TP και μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής Διεθνούς Συνεργασίας του Transportation Research Board, NationalAcademiesofSciences, EngineeringandMedicine (ΗΠΑ). Έχει συμμετάσχει σε περισσότερα από 100 ερευνητικά έργα, με αντικείμενο τον σχεδιασμό και τη διαχείριση πολυτροπικών συστημάτων μεταφορών καθώς και την διαχείριση και πολιτική λιμένων και τερματικών εγκαταστάσεων.
https://www.youtube.com/watch?v=Je2J4l8EZtc
Πηγές: AUSTRALO, ΑντώνηςΣαπουντζής
https://www.youtube.com/watch?v=dGW_yJwzxdo
Πηγές: AUSTRALO, Αντώνης Σαπουντζής
https://www.youtube.com/watch?v=Z_SwgCT2TWU
Πηγή: ΚΡΗΤΗ TV
From Research to the European Strategy for Port and Maritime Security
The SMAUG Project as a Model of Applied Innovation and Operational Deployment in the Ports of Elefsina and Heraklion
Port security is emerging as a critical pillar of European policy, particularly in an environment characterized by increasing complexity and evolving forms of threats. In this context, the European project SMAUG (Smart Maritime and Underwater Guardian – https://smaug-horizon.eu/) redefines the approach to the surveillance and protection of vessels and port infrastructure by integrating advanced technologies and analytical tools into a unified operational framework.
The University of Piraeus, through the Quantitative Analysis in Shipping Laboratory (QuALS), under the scientific leadership of Professor Maria Boile and with the contribution of a dynamic research team, has established a strong international presence in the design, management, and policy development support of maritime transport and ports. This expertiseallows the project to be approached not merely as a technological innovation initiative, but as a strategic intervention in the operation and security architecture of modern ports.
The initial presentation of the project highlighted the potential of an integrated system based on the combined use of autonomous assets, artificial intelligence, and heterogeneous data sources. Today, that potential has moved decisively from research development to operational execution in the field, as confirmed by the recent implementation activities carried out in two Greek ports of strategic importance: the Port of Elefsina and the Port of Heraklion, with the active participation of the Hellenic Coast Guard.
Elefsina, as a major hub for logistics and energy flows, provided an ideal operational environment for scenarios related to the protection of critical infrastructure, the surveillance of port facilities, and the detection of potential threats affecting infrastructure and vessels in areas of heightened operational risk. Heraklion, with its intense passenger and commercial activity, offered a complex and dynamic setting for operations involving both the maritime and underwater domains. Activities in both ports demonstrated the system’s capacity to adapt to different port profiles, while strengthening interoperability and operational readiness among the authorities and stakeholders involved.
During these field implementations, a fully integrated operational system was deployed, combining a data management platform, unmanned aerial vehicles (UAVs/drones) for continuous aerial surveillance, as well as autonomous surface vessels (USVs) and underwater robotic vehicles (ROVs) for monitoring and investigating the maritime and subsea environment. This equipment, enhanced by technologies such as sonar, hydrophones, and specialized sensors, enabled the creation of a comprehensive operational picture through continuous data flows and detailed environmental mapping, including in areas that remain inaccessible through conventional means. The use of artificial intelligence algorithms supportedthe real-time analysis of incoming data and enabled faster, better-informed decisions for threat assessment and response.
The implementation included operational scenarios involving the detection of suspicious objects in the maritime domain, the inspection of ship hulls and port infrastructure, and the management of incidents associated with illegal activities such as smuggling or the transport of hazardous materials. The coordinated use of multiple assets—from initial detection through to close verification—demonstrated not only the functional maturity of the system, but also its clear operational added value compared to conventional approaches. It also underscored the importance of embedding innovative technologies into the day-to-day security and functioning of modern port infrastructure.
SMAUG introduces a new logic in port security: the integration of autonomous aerial, surface,and underwater assets into a single operational ecosystem with continuous data collection and analysis, enabling earlier threat recognition and more effective decision support.
Yet the project’s real innovation goes beyond technology alone. It lies in the ability to integrate these tools into the institutional and operational framework of ports, thereby enhancing interoperability among competent authorities and strengthening overall preparedness and response capacity. This is especially important in the underwater domain, where conventional surveillance and inspection practices face inherent limitations.
From both a research and operational perspective, SMAUG is a characteristic example of how academic knowledge and applied research can actively contribute to shaping policy and operational practice at the European level. The collaboration among universities, port organisations, and public authorities confirms the importance of interdisciplinary and cross-border cooperation in addressing complex security challenges.
The transition towards “smart” and resilient ports is no longer a future aspiration; it is an immediate priority. Through projects such as SMAUG, it becomes clear that innovation can serve as a catalyst for strengthening the security, efficiency, and sustainability of European transport systems.
Professor Maria Boile has more than 25 years of international academic and research experience in transport, port policy, and logistics. She is Director of the Quantitative Analysis in Shipping Laboratoryat the University of Piraeus, Coordinator of the European Waterborne Technology Platform, and a member of the International Cooperation Committee of the Transportation Research Board, National Academies of Sciences, Engineering and Medicine (USA). She has participated in more than 100 research projects focusing on the design and management of multimodal transport systems, as well as port and terminal management and policy.
Bottom of Form
https://www.youtube.com/watch?v=Je2J4l8EZtc
Πηγές: AUSTRALO, ΑντώνηςΣαπουντζής
https://www.youtube.com/watch?v=dGW_yJwzxdo
Πηγές: AUSTRALO, ΑντώνηςΣαπουντζής
https://www.youtube.com/watch?v=Z_SwgCT2TWU
Πηγή: ΚΡΗΤΗ TV
