Του Κωνσταντίνου Κύπριου
Είναι γεγονός ότι η μορφή του παγκόσμιου συστήματος μεταβάλλεται και ότι βαδίζουμε προς μια κατάσταση η οποία θα χαρακτηρίζεται ολοένα και περισσότερο από ανταγωνισμούς σε παγκόσμιο επίπεδο. Εντός αυτού του πλαισίου, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ενδεχόμενες αλλαγές καθεστώτων και οι ευρύτερες ανακατατάξεις που διαμορφώνονται στη Μέση Ανατολή. Στο Ιράν υπάρχει το ενδεχόμενο πολιτικής μεταβολής, εξέλιξη η οποία θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις όχι μόνο στο εσωτερικό της χώρας αλλά και στο σύνολο της ευρύτερης περιοχής. Παράλληλα, η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία φαίνεται να συγκλίνουν προς ένα νέο πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας, στο οποίο προβλέπεται και η αρχή της συλλογικής άμυνας. Το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα και την Δύση είναι κατά πόσο οι συγκεκριμένες εξελίξεις θα διαμορφώσουν ένα περιβάλλον συμβατό με τα ελληνικά συμφέροντα ή, αντιθέτως, θα δημιουργήσουν νέες προκλήσεις για την εθνική ασφάλεια.
Η Ελλάδα εξέρχεται από μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο περίπου δέκα ετών, η οποία χαρακτηρίστηκε από διαδοχικά προγράμματα οικονομικής προσαρμογής, σημαντικές κοινωνικές πιέσεις και σοβαρούς περιορισμούς στη λειτουργία του κράτους και των δομών ασφαλείας. Κατά την ίδια περίοδο, οι ελληνικές δομές ασφαλείας αντιμετώπισαν σημαντικές πιέσεις, ενώ οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις διατήρησαν τη λειτουργικότητά τους υπό εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες. Σε αρκετές περιπτώσεις, η επιχειρησιακή διαθεσιμότητα διατηρήθηκε μέσω της αξιοποίησης και ανακατανομής υφιστάμενων μέσων και συστημάτων, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες άλλων μονάδων και σχηματισμών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελληνική Δημοκρατία καλείται να αντιμετωπίσει μια διευρυμένη αναθεώρηση των περιφερειακών ισορροπιών. Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακή δύναμη και να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή μεταξύ των μουσουλμανικών κρατών, γεγονός που ενδέχεται να μεταβάλει σημαντικά τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή.
Επομένως, θα πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά το κατά πόσο μια ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα μπορούσε να επηρεάσει τους υφιστάμενους συσχετισμούς δυνάμεων. Μια πολιτική μεταβολή στο Ιράν θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να οδηγήσει στη δημιουργία ενός διαφορετικού πολιτικού συστήματος, περισσότερο φιλελεύθερου και ενδεχομένως περισσότερο προσανατολισμένου προς τη Δύση. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως παράγοντας περιορισμού της τουρκικής επιρροής στην περιοχή. Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι περιφερειακές ανακατατάξεις να επηρεάσουν και το Κουρδικό ζήτημα. Η δημιουργία μιας ανεξάρτητης ή ευρύτερα αυτόνομης κουρδικής οντότητας θα αποτελούσε εξέλιξη με ιδιαίτερα σημαντικές συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια, καθώς θα επηρέαζε άμεσα την Τουρκία, το Ιράν, το Ιράκ και τη Συρία.
Από την άλλη πλευρά, ένα νέο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίβαρο σε ορισμένες από αυτές τις εξελίξεις. Η δημιουργία ενός ισχυρότερου μηχανισμού αμυντικής συνεργασίας μεταξύ σημαντικών σουνιτικών κρατών θα μπορούσε να επηρεάσει την εξέλιξη του Ιράν και να περιορίσει τη δυναμική ενός μελλοντικού σιιτικού κράτους που θα ήταν περισσότερο προσανατολισμένο προς τη Δύση. Παράλληλα, ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να επηρεάσει και την προοπτική δημιουργίας μιας ανεξάρτητης κουρδικής οντότητας. Το Κουρδικό ζήτημα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες αστάθειας στην περιοχή και οποιαδήποτε μεταβολή των υφιστάμενων συνόρων ή καθεστώτων θα μπορούσε να δημιουργήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Κατά συνέπεια, οι ελληνικοί διπλωματικοί χειρισμοί θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να πραγματοποιούνται με στόχο τη διαμόρφωση ενός νέου, λειτουργικού πλαισίου ασφαλείας στη Μέση Ανατολή και στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Ένα τέτοιο πλαίσιο, εφόσον διαμορφωθεί με τη συμμετοχή της Δύσης και της διεθνούς κοινότητας, θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία νέων μηχανισμών περιφερειακής σταθερότητας και στην ενίσχυση της ασφάλειας των θαλάσσιων μεταφορών, ιδίως στις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς της Ερυθράς Θάλασσας, του Κόλπου του Άντεν και του Περσικού Κόλπου.Σε αυτή την περίπτωση, η Ελλάδα θα πρέπει να επιδιώξει την ενεργό παρουσία της στις διπλωματικές εξελίξεις, σε συντονισμό με το Ισραήλ, την Κύπρο, την Αίγυπτο και τους δυτικούς εταίρους της. Η δημιουργία ενός νέου περιφερειακού μηχανισμού δεν θα ήταν απαραίτητα προς το ελληνικό συμφέρον να αντιμετωπιστεί εξαρχής ως εχθρική εξέλιξη. Αντιθέτως, θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο ενεργού διπλωματικής προσέγγισης, με στόχο την οικοδόμηση σχέσεων συνεργασίας και την αποτροπή της δημιουργίας ενός συλλογικού μηχανισμού ο οποίος θα μπορούσε στο μέλλον να λειτουργήσει ανταγωνιστικά προς την Ελλάδα και τους εταίρους της.
Οι σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ Ελλάδας και Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο διπλωματικό κεφάλαιο προς αυτή την κατεύθυνση. Μια πολιτική προσέγγισης και συνεργασίας θα μπορούσε να δώσει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να διατηρήσει έναν ενεργό ρόλο στις υπό διαμόρφωση περιφερειακές δομές και, παράλληλα, να περιορίσει τον κίνδυνο δημιουργίας ενός νέου συλλογικού πόλου ο οποίος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε αντίπαλο των ελληνικών συμφερόντων.Ωστόσο, η ίδια εξέλιξη θα μπορούσε να λειτουργήσει και αντίστροφα. Ένας ενισχυμένος μηχανισμός αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε, ανάλογα με τη μελλοντική του εξέλιξη, να αποτελέσει δυνητική πρόκληση τόσο για τη Δύση όσο και για την Ελλάδα. Ιδιαίτερη σημασία θα είχε μια ενδεχόμενη μετατροπή της συνεργασίας αυτής σε μηχανισμό κοινής στρατιωτικής δράσης με στόχο την αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράν.
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως μια περιφερειακή ή «εσωτερική» λύση στο ζήτημα του Ιράν, χωρίς άμεση δυτική στρατιωτική εμπλοκή. Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη μελλοντική πολιτική και γεωπολιτική φυσιογνωμία του Ιράν. Ιδιαίτερη σημασία θα είχε το εάν ένα νέο καθεστώς θα ήταν πραγματικά ανεξάρτητο ή εάν θα εξελισσόταν σε κράτος με ισχυρή εξάρτηση από την Τουρκία ή τη Σαουδική Αραβία.Παράλληλα, θα έπρεπε να εξεταστούν οι συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης για το Κουρδικό ζήτημα, καθώς και το ενδεχόμενο δημιουργίας νέων εστιών σύγκρουσης μεταξύ των περιφερειακών δυνάμεων. Η πιθανότητα αναδιάταξης των συνόρων ή δημιουργίας νέων πολιτικών οντοτήτων θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη αποσταθεροποίηση, ακόμη και εάν ο αρχικός στόχος ήταν η δημιουργία ενός περισσότερο σταθερού περιβάλλοντος.
Επομένως, είναι πλέον σαφές ότι ο συγκεκριμένος μηχανισμός περιφερειακής συνεργασίας θα μπορούσε να εξελιχθεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Θα μπορούσε να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας και συνεργασίας, αλλά θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε νέες αντιπαραθέσεις. Η εξέλιξή του θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις σχέσεις με τον άξονα συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–Αιγύπτου, αλλά και τις σχέσεις με τη Δύση συνολικά.
Για τον λόγο αυτό, η Ελλάδα δεν θα ήταν σκόπιμο να αντιμετωπίσει εξαρχής έναν τέτοιο μηχανισμό ως εχθρικό. Θα πρέπει, αντίθετα, να επιδιώξει την ενεργό παρακολούθηση και διπλωματική συμμετοχή στις εξελίξεις, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες σχέσεις της στην περιοχή. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να διατηρείται η αναγκαία προετοιμασία για τα δυσμενέστερα σενάρια, ώστε η χώρα να μπορεί να ανταποκριθεί σε ενδεχόμενες μεταβολές των περιφερειακών συσχετισμών. Το βασικό ζητούμενο για την ελληνική στρατηγική θα πρέπει, συνεπώς, να είναι η διατήρηση της στρατηγικής ευελιξίας: συμμετοχή στις νέες περιφερειακές δομές όπου αυτό εξυπηρετεί τα ελληνικά συμφέροντα, ανάπτυξη συνεργασιών με όλους τους διαθέσιμους εταίρους και παράλληλη προετοιμασία για την περίπτωση που οι νέες ισορροπίες εξελιχθούν σε βάρος της ελληνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ο Κωνσταντίνος Κύπριος είναι κάτοχος Πτυχίου Επίλυσης Κρίσεων/Ειρήνευσης του Πανεπιστημίου του Bradford και Μεταπτυχιακού τίτλου στον τομέα Ανάλυσης Άμυνας και Ασφάλειας του Πανεπιστημίου του Lancaster. Έχει διατελέσει αναλυτής/ερευνητής στο Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας με καθήκοντα την παροχή αντιλήψεων, απόψεων και αναλύσεων στον Υπουργό Εθνικής Άμυνας και το Επιτελείο του
“The Mecca Agreement, Iran, and a new situation in the Middle East.”
It is a fact that the structure of the global system is changing and that we are moving toward an environment increasingly characterized by competition at the global level. Within this context, the potential changes of political regimes and the broader geopolitical realignments taking place in the Middle East must be taken into consideration.In Iran, there is a possibility of political change, a development that could have significant consequences not only for the country itself but also for the wider region. At the same time, Turkey, Pakistan, and Saudi Arabia appear to be moving toward a new framework of defense cooperation, which includes the principle of collective defense. The critical question for Greece is whether these developments will create an environment compatible with Greek interests or, conversely, generate new challenges to national security.
Greece is emerging from an exceptionally difficult period of approximately ten years, characterized by successive economic adjustment programs, significant social pressures, and serious constraints on the functioning of the state and its security structures. During the same period, the Greek security institutions faced considerable pressure, while the Hellenic Armed Forces maintained their operational functionality under extremely difficult circumstances. In several cases, operational readiness was preserved through the utilization and redistribution of existing assets and systems in order to meet the needs of other units and formations.Within this framework, the Hellenic Republic is being called upon to address a broader reassessment of the regional balance of power. Turkey is seeking to strengthen its role as a regional power and increase its influence among Muslim states, a development that could significantly alter the balance of power in the Eastern Mediterranean and the Middle East.
It is therefore necessary to carefully examine the extent to which a potential change of regime in Iran could affect the existing balance of power. Political change in Iran could, under certain conditions, lead to the emergence of a different political system, one that is more liberal and potentially more oriented toward the West. Such a development could potentially act as a factor limiting Turkish influence in the region.At the same time, the possibility that regional realignments could affect the Kurdish question cannot be excluded. The creation of an independent or broadly autonomous Kurdish entity would constitute a development with significant implications for regional security, as it would directly affect Turkey, Iran, Iraq, and Syria.On the other hand, a new framework of cooperation between Turkey, Pakistan, and Saudi Arabia could act as a counterweight to some of these developments. The creation of a stronger defense-cooperation mechanism among major Sunni states could influence the evolution of Iran and limit the prospects of a future Shiite state that was more closely aligned with the West. At the same time, such a mechanism could also affect the prospects for the creation of an independent Kurdish entity. The Kurdish question remains one of the most significant sources of instability in the region, and any change to the existing borders or political regimes that could generate a chain reaction.
Consequently, Greek diplomatic efforts should be particularly cautious and should aim at the creation of a new and functional security framework in the Middle East and the broader Eastern Mediterranean region. Such a framework, if developed with the participation of the West and the international community, that could contribute to the establishment of new mechanisms of regional stability and to strengthening of the security of maritime transportation, particularly along the critical sea routes of the Red Sea, the Gulf of Aden, and the Persian Gulf.In this context, Greece should seek an active role in diplomatic developments, in coordination with Israel, Cyprus, Egypt, and its Western partners. The emergence of a new regional mechanism would not necessarily be in Greece’s interest to treat as hostile from the outset. Instead, it could become the subject of active diplomatic engagement, with the objective of building cooperative relations and preventing the emergence of a collective mechanism that could eventually operate in competition with Greece and its partners.The relations that have developed between Greece and Saudi Arabia could constitute useful diplomatic capital in this direction. A policy of engagement and cooperation could provide Greece with the opportunity to maintain an active role in emerging regional structures while simultaneously reducing the risk of the creation of a new collective bloc that could develop into a countervailing force against Greek interests.However, the same development could also work in the opposite direction. An enhanced defense-cooperation mechanism between Turkey, Pakistan, and Saudi Arabia could, depending on its future evolution, constitute a potential challenge both to the West and to Greece. Of particular importance would be any transformation of this cooperation into a mechanism for joint military action aimed at changing the regime in Iran.
Such a scenario could be presented as a regional or “internal” solution to the Iranian question, without direct Western military involvement. However, such a development would raise significant questions regarding the future political and geopolitical orientation of Iran. Of particular importance would be whether a new regime would genuinely operate independently or whether it would develop into a state heavily dependent on Turkey or Saudi Arabia. At the same time, the implications of such a development for the Kurdish question would have to be examined, as would the possibility of new sources of conflict emerging among the regional powers. The prospect of border changes or the creation of new political entities could trigger broader destabilization, even if the initial objective were to establish a more stable regional environment. It is therefore clear that this regional cooperation mechanism could evolve in many different ways. It could become a factor of stability and cooperation, but it could also lead to new confrontations. Its evolution could directly affect relations with the Greece–Cyprus–Israel–Egypt axis of cooperation, as well as relations with the West as a whole.
For this reason, Greece should not treat such a mechanism as hostile from the outset. Instead, it should seek to actively monitor developments and participate diplomatically in the emerging regional framework, making use of its existing relationships in the region. At the same time, the necessary preparations should be maintained for the most adverse scenarios, so that Greece can respond effectively to potential changes in the regional balance of power.The central objective of Greek strategy should therefore be to preserve strategic flexibility: participating in new regional structures wherever this serves Greek interests, developing partnerships with all available partners, and simultaneously preparing for the possibility that emerging regional balances may evolve in ways detrimental to Greek and European security.
